Deney Kurmadan Önce Hangi Sorunun Sorulabileceği Zaten Bir Kuramdır

Bir tartıya bakıp gram cinsinden bir sayı okuyoruz. Ama bu sayının kütle hakkında olduğunu söyleyebilmek için kütle kavramını, yer çekimini ve dengenin ne olduğunu zaten bir yerden almış olmamız gerekir. Bize bağlı olan, hangi tartıyı seçeceğimiz ve neyi tartmak istediğimizdir. Bize bağlı olmayan, o tartının hangi sorulara cevap verebildiğidir. Deney kurarken sorduğumuz soru bu ikisinin birleşiminden doğar, yani soruyu seçmek bir kuramı seçmektir, çünkü hangi ölçümün anlamlı olduğunu kuram belirler. Hanson'un gözlemin kuramdan bağımsız olmadığı yönündeki savı burada bence doğrudur: gözlemci neye bakacağını önceden bilmek zorundadır ve bu bilgi kuramdan gelir. Buna karşı çıkanlar, farklı kuramlardan gelen bilim insanlarının aynı göstergeyi okuyabildiğini ve ortak bir gözlem dilinin bulunduğunu söyleyebilir. Bu itiraz kısmen haklıdır, sayının okunuşu ortak görünür. Ama sayının neye ait olduğu sorusu açık kalır. Sorun, kuramın gözlemi tümüyle belirlemesi değil, ölçümden önce soruyu sınırlamasıdır ve bu sınır çoğu zaman fark edilmeden çekilir.