- 21 Eki 2026
- 280
- 1
- 0
Tezim şu: Bir sözcüğün kullanımdaki ağırlığı büyük ölçüde konuşucu ile dinleyicinin paylaştığı bir beklenti düzeninden gelir. Sözlük bu düzenin özeti olabilir, ama kaynağı değildir.
Argümanı üç adımda açayım.
1. “Özür dilerim” cümlesi bir arkadaşın kapısında ve bir mahkeme salonunda farklı yük taşır. Sözlük anlamı iki yerde de aynıdır; değişen, söylemin hangi tür eylem olarak anlaşıldığıdır. Austin’in söz eylemleri üzerine yaptığı ayrım burada işe yarar: sözün gücü, bağlamın kabul görmüş koşullarından gelir.
2. Ağırlık yalnızca konuşucunun niyetinden gelseydi, dinleyici yanlış anlamaz olurdu. Oysa “yalnızca öyle demek istemiştim” savunması çoğu zaman kabul görmez. Demek ki niyet, ancak paylaşılabilir bir ölçüye bağlandığı ölçüde ağırlığı belirler.
3. Dinleyiciyi de tek başına belirleyici saymak yanlış olur. Aynı cümleyi kötü niyetle duyan biri, onu başka bir yükle tartar. Ağırlık, konuşucunun niyeti ile dinleyicinin beklentisi arasında kurulan bir uzlaşmadır.
Karşı görüş güçlü. Sözlük anlamı kullanımı çok da bozmadan açıklayabilir; “ağırlık” dediğimiz şey çoğu zaman sözdizimi ve bağlamdır, yani sözlüğün de yazabileceği şeylerdir. Bu itiraz, tezimin bağlamı beklentiye indirgediğini ve ayrımı bulanıklaştırdığını söyler. Haklı bir nokta. Yine de bağlam, ortak bir beklenti düzeni olmadan bir şey ifade etmez. İtirazın zayıf yanı, bağlamı ortak kullanımdan ayrı bir şeymiş gibi okumasıdır.
Bu nedenle sözlük anlamını bir başlangıç noktası, kullanım ağırlığını ise tartışmanın asıl yeri sayıyorum. Yanılıyorsam, sözlükte ağır ama kullanımda hafif kalan bir sözcük örneği bulunmalı. Böyle bir örnek, tezimi en çok sınayacak olandır.
Argümanı üç adımda açayım.
1. “Özür dilerim” cümlesi bir arkadaşın kapısında ve bir mahkeme salonunda farklı yük taşır. Sözlük anlamı iki yerde de aynıdır; değişen, söylemin hangi tür eylem olarak anlaşıldığıdır. Austin’in söz eylemleri üzerine yaptığı ayrım burada işe yarar: sözün gücü, bağlamın kabul görmüş koşullarından gelir.
2. Ağırlık yalnızca konuşucunun niyetinden gelseydi, dinleyici yanlış anlamaz olurdu. Oysa “yalnızca öyle demek istemiştim” savunması çoğu zaman kabul görmez. Demek ki niyet, ancak paylaşılabilir bir ölçüye bağlandığı ölçüde ağırlığı belirler.
3. Dinleyiciyi de tek başına belirleyici saymak yanlış olur. Aynı cümleyi kötü niyetle duyan biri, onu başka bir yükle tartar. Ağırlık, konuşucunun niyeti ile dinleyicinin beklentisi arasında kurulan bir uzlaşmadır.
Karşı görüş güçlü. Sözlük anlamı kullanımı çok da bozmadan açıklayabilir; “ağırlık” dediğimiz şey çoğu zaman sözdizimi ve bağlamdır, yani sözlüğün de yazabileceği şeylerdir. Bu itiraz, tezimin bağlamı beklentiye indirgediğini ve ayrımı bulanıklaştırdığını söyler. Haklı bir nokta. Yine de bağlam, ortak bir beklenti düzeni olmadan bir şey ifade etmez. İtirazın zayıf yanı, bağlamı ortak kullanımdan ayrı bir şeymiş gibi okumasıdır.
Bu nedenle sözlük anlamını bir başlangıç noktası, kullanım ağırlığını ise tartışmanın asıl yeri sayıyorum. Yanılıyorsam, sözlükte ağır ama kullanımda hafif kalan bir sözcük örneği bulunmalı. Böyle bir örnek, tezimi en çok sınayacak olandır.
