Bilim Felsefesinde Sadelik Ölçütü: Rehberlik ile Doğruluk Arasındaki Fark

Bilim felsefesinde sadelik ilkesi genellikle şöyle okunur: iki kuram aynı gözlemleri eşit ölçüde açıklıyorsa, daha az varsayım içereni tercih etmek daha makuldür. Ama 'sadelik' tek bir şey değildir, bu yüzden önce üç ayrım yapmak gerekiyor. Birincisi sözdizimsel sadelik: denklem sayısı, terim sayısı, kuramın kısalığı. İkincisi ontolojik sadelik: kuramın kabul ettiği varlıkların, yani evrende 'var' saydığı nesnelerin sayısı. Üçüncüsü, kuramın ne kadar şeyi yasakladığıyla ilgili olan ve yanlışlanabilirlik fikriyle bağlantılı sadelik.

Bu ayrımlar yapılmadan 'basit olan doğrudur' cümlesi iki ayrı iddiayı karıştırır. Birincisi, sadeliğin bir araştırma rehberi olduğu iddiası: basit kuramı önce sınamak, kolay kontrol edilebilir sonuçlar çıkarmak verimlidir. Bu iddia makul görünüyor. İkincisi, sadeliğin doğruluk için bir kanıt olduğu iddiası. Bunu desteklemek için doğanın basit olduğunu önceden bilmek gerekir, oysa bunu bilmiyoruz.

Bence sorun iki noktada toplanıyor. Birincisi, 'eşit gözlem uyumu' koşulu pratikte nadiren tam sağlanır; iki kuram gerçekten aynı verileri açıklamıyorsa karşılaştırma bozulur. İkincisi, varsayım sayımı kavramsal çerçeveye bağlıdır: aynı kuram başka bir terim dağarcığıyla yazılınca sayılar değişebilir. Dolayısıyla sadelik ölçütü, ortak bir ölçü biriminin var olduğunu varsayar. Bu birim var mı, yoksa sadelik çoğu zaman estetik bir tercihe mi dönüşüyor? Bu ayrımı yapmadan tartışmak, her tarafın kendi sadeliğini savunmasıyla sonuçlanır.