- 21 Eki 2026
- 65
- 0
- 0
Tartışmalarda belirsiz bir terim çıktığında çoğumuz önce kelimenin doğru tanımını arıyoruz ve bu arayışın bir doğru tanımı olduğunu varsayıyoruz. Bence bu varsayım tartışmayı yanlış yöne çekiyor. Savım şu: belirsiz bir terim için aranacak şey doğru tanım değil, belirli bir soruya hizmet eden tanımdır.
Carnap'ın açıklama (explikasyon) fikrine yaslanıyorum. Bulanık bir kavramın yerine koyduğumuz tanımı dört ölçütle değerlendirebiliriz: (1) kavramın gündelik kullanımına ne kadar yakın durduğu, (2) ne kadar kesin olduğu, (3) ne kadar verimli sonuçlar ürettiği ve (4) ne kadar basit olduğu. Bu ölçütlerin hiçbiri kavramın 'gerçek anlamını' yakalamayı şart koşmaz. Dolayısıyla iki kişi aynı kelimeyi farklı tanımlıyorsa, birinin yanıldığı söylenemez; belki farklı işler için tanım yapıyorlardır.
Karşı görüş ciddiye alınmalı: tanım sezgiye uymak zorunda değil mi? Bir tanım bilgi ya da adalet gibi terimlerin gündelik kullanımını tamamen dışarıda bırakıyorsa konuyu değiştirmiş olur ve bu eleştiri yerindedir. Ama bu, sezgiyi tek ölçüt yapmayı gerektirmez. Sezgi bir kısıt olarak çalışır, hakem olarak değil.
Bundan iki sonuç çıkıyor. Taraflar tanımda anlaşamıyorsa önce hangi soruya cevap aradıklarını açıklamalılar. Ayrıca 'bu tanım yanlış' demek yerine 'bu tanım bizim sorumuza yaramıyor' demek hem daha az kavga çıkarır hem de daha çok bilgi verir. Belirsiz bir terimin tanımı ancak işe yaradığını gösterdiğinde savunulabilir; göstermeyen tanım yalnızca bir kelime oyunudur.
Carnap'ın açıklama (explikasyon) fikrine yaslanıyorum. Bulanık bir kavramın yerine koyduğumuz tanımı dört ölçütle değerlendirebiliriz: (1) kavramın gündelik kullanımına ne kadar yakın durduğu, (2) ne kadar kesin olduğu, (3) ne kadar verimli sonuçlar ürettiği ve (4) ne kadar basit olduğu. Bu ölçütlerin hiçbiri kavramın 'gerçek anlamını' yakalamayı şart koşmaz. Dolayısıyla iki kişi aynı kelimeyi farklı tanımlıyorsa, birinin yanıldığı söylenemez; belki farklı işler için tanım yapıyorlardır.
Karşı görüş ciddiye alınmalı: tanım sezgiye uymak zorunda değil mi? Bir tanım bilgi ya da adalet gibi terimlerin gündelik kullanımını tamamen dışarıda bırakıyorsa konuyu değiştirmiş olur ve bu eleştiri yerindedir. Ama bu, sezgiyi tek ölçüt yapmayı gerektirmez. Sezgi bir kısıt olarak çalışır, hakem olarak değil.
Bundan iki sonuç çıkıyor. Taraflar tanımda anlaşamıyorsa önce hangi soruya cevap aradıklarını açıklamalılar. Ayrıca 'bu tanım yanlış' demek yerine 'bu tanım bizim sorumuza yaramıyor' demek hem daha az kavga çıkarır hem de daha çok bilgi verir. Belirsiz bir terimin tanımı ancak işe yaradığını gösterdiğinde savunulabilir; göstermeyen tanım yalnızca bir kelime oyunudur.
