Yaşam öyküsü, bitişiyle değil, anlatıldığı yerde tamamlanır

Bir ölünün ardından yapılan konuşmalarda çoğu zaman aynı şeyi fark ederiz: Kişi hayattayken ne yaptıysa, hayatının son hâli artık geride kalanların elindedir. Yakınlarının anlattığı bir yaşam, ölenin hiç bilmediği bir sonla bitirilir. Son yılların hangi ayrıntısının hatırlandığı, hangisinin sessizce bırakıldığı, çoğu zaman kimin ne kadar konuşabildiğine bağlıdır.

Burada bize bağlı olan ile olmayan ayrımı işe yarıyor. Ölüm bizim elimizde değildir. Ama ölümden sonra hikâyenin nasıl kapatıldığı, hangi cümlelerle kurulduğu ve neyin dışarıda kaldığı bir ölçüde bizim verdiğimiz seçimlerdir. Ölen kişi kendi hayatının son cümlesini kuramaz, fakat o cümlenin hangi kelimelerle yazılacağına anlatanlar karar verir.

Bence bir yaşam öyküsü, bitişiyle değil anlatıldığı yerde tamamlanır. Çünkü son söz ölenin kendi tanıklığı değil, geriye kalanların o hayata verdiği anlamdır. Bu yüzden anlatının ölenin kimliğine ne kadar sadık kaldığını sormak, aslında anlatanın bu anlamı ne kadar dürüstçe taşıdığını sormak demektir.