Varoluş özden önce gelir ifadesi yalnızca seçebilen varlık için anlamlıdır

Varoluş özden önce gelir cümlesi bana bir tanım gibi değil, bir uyarı gibi geliyor: insana bakıp kendini yeniden düşünmesini istiyor. Sartre bunu Varoluşçuluk Bir Hümanizmdir metninde kesme bıçağı örneğiyle anlatır. Bıçağın önce bir amacı vardır, çünkü biri onu kesmek için yapmıştır; yapılış, var oluştan önce gelir. İnsan için durum farklıdır: önceden tasarlanmış bir özle gelmez, önce vardır ve sonra kendini yaptığı şeylerle kurar.

Benim tezim şu: bu ifade insan dışındaki varlıklar için anlamlı biçimde kullanılamaz. Taşın ya da ağacın özden önce gelmesi, onların önceden verilmiş bir amaç taşımadığı anlamına geliyorsa bu bir boşluk tespitidir, bir varoluş ilkesi değildir. İfadenin ağırlığı, kendi tasarımını yapabilen ve bu tasarımdan sorumlu tutulabilen bir varlığın olmasından gelir.

Karşı görüş daha geniş okur. Bu okumaya göre her varlık önce bulunur, özü ise ancak sonradan düşünceyle kurulur; ifade böylece bütün varlıklara uygulanır. Bu okumanın bir kazancı var, çünkü özün doğadan kendiliğinden gelmediğini hatırlatır. Ama bedeli, ifadenin ayırt edici yükünü yitirmesidir. Taşın bir amacı olmadığını söylemek, insanın bir amacı olmadığını söylemekle aynı şey değildir.

Bu yüzden anlam ile işlevi ayırıyorum. İşlev bir varlığa dışarıdan atanabilir; anlam ise yalnızca onun kendi seçimiyle kurulabilir. Varoluş özden önce gelir diyorsak, bunu yalnızca seçebilen varlık için söylemek gerekir.