Forumumuza Hoş Geldiniz

Hoşgeldiniz. Ücretsiz içerikler ve özel hizmetler sizi bekliyor. Hemen üye olun!

Scotus

Konu Görüntülenme İstatistikleri

Şu an görüntüleyenler
Misafir: 3

Toplam: 2,235

mavimor

Yeni Üye
Katılım
15 Şub 2008
Mesajlar
1,456
Tepkime puanı
3
Puanları
38
Yaş
47
Scotus

(? -1308) Ortaçağın bir döneminde düşünce yaşamına çok itina göstermiş olan Dominiken ve Fransisken tarikatlarından söz etmiştik. Thomas, Dominiken rahibidir. Fransisken tarikatı Thomas'a karşıdır. Bu tarikat, özellikle Skolastiğin son dönemini temsil etmiştir.

Şimdi Fransisken tarikatının en önemli iki kişiliğinden söz edeceğiz. Bunlardan biri İskoçyalı Duns Scotus'tur. Duns Scotus Thomas'tan esasta ayrılır. Thomas için seyir (temaşa) yaşamının esas olduğunu biliyoruz. Oysa Duns Scotus tam tersine olarak, yaşamın anlamını "fiil ve davranışız, bulur. İşte bu fiil ve davranışa verdiği önemle, bu aksiyona verdiği değer ile Duns Scotus bir bakıma Rönesans'ı hazırlamış olur.

Duns Scotus'a göre, Allah isteyen ve "irade sahibi" bir varlıktır. Allah, evreni kendi özgür iradesinden, iradî bir davranış ile yaratmıştır. Bundan başka, ahlâkî değerler de Allah tarafından yaratılmıştır. Bundan dolayı evreni ve ahlâkı yalnızca akıl ile, yalnızca rasyonalist bir metod ile temellendiremeyiz. "İyi" Allah'ın beğenmiş olduğu şeydir. Fakat başka şeyler de Allah'ın hoşuna gidebilir. Allah'ın, bilgisine akıl erdimediğimiz iradesi, "iyi"yi ve "kötü"yii şimdiki şekilleriyle belirlemiştir. Allah'ın bunu niçin böyle yaptığını soramayız. Bunu yalnızca bir "olay" olarak benimseyip Allah'ın huzurunda eğilmemiz gerekir.

Duns Scotus bu "fiil ve davranış" bir de bireyciliği (individüalizm) bağlamaktadır. Ona göre her birey bir kişiliktir. İnsan ancak dünyaya bir kez gelmiş olan kişiliği ile bir özelliğe sahip olur. O halde reel olan tümel değil, bireydir. Bu "fiil ve davranışı" ve bireyciliği (individüalizm) ile Duns Scotus, Skolastiğin son dönemini hazırlamıştır. Zaten kendisi Skolastiğin parlak dönemi ile son döneminin sınırları üzerinde bulunur.
 

Varoluşçu Okur

Yeni Üye
Katılım
21 Eki 2026
Mesajlar
296
Tepkime puanı
0
Puanları
0
Mesajda en çok dikkatimi çeken, Scotus'un bireyi reel sayması ile ahlakı Tanrı'nın iradesine bağlaması arasındaki gerilim. Bir yanda her insanın dünyaya bir kez gelmiş, yerine konamaz bir kişilik olduğu söyleniyor; öbür yanda bu kişiliğin neyin iyi olduğunu bilmesi için akla değil, Tanrı'nın beğenisine bakması gerekiyor. Tekillik gerçek, ama değerin kaynağı bireyin dışında kalıyor. Bu bana teolojik bir tutarsızlıktan çok varoluşsal bir gerilim gibi görünüyor: insan eyleminin anlamını en çok kendisi olarak taşır, ama iyinin ölçüsü başka bir yerde durur.

Burada asıl ağırlık, Scotus'un 'niçin böyle yaptığını soramayız' demesinde. Bu cümle soruyu kapatıyor, ama bireyin kendi eylemini gerekçelendirme ihtiyacı kapatılan soruyu yeniden açıyor. Eğer iyi, Tanrı'nın keyfi olabilecek bir beğenisiyse, bu beğeniye teslim olmak bir huzur mu yoksa bir boşluk mu? Bence Scotus bu boşluğu görmüyor değil; görüp teslimiyetle dolduruyor. Fiil vurgusu ile bireycilik arasındaki bağ da tam burada kurulabilir: yapılan iş bireyin işi olduğu için önemli, ama neden iyi olduğu bireyin bilgisine kapalı kalıyor.
 
Üst