Sadelik, Seyircinin Doldurabildiği Yerde Değerdir

Morandi'nin yıllar boyunca resmettiği birkaç şişe ve kavanoz, sadeliğin neden bu kadar çekici bulunduğunu iyi gösterir. Konu neredeyse yok, renkler kısık, fırça darbeleri sakin. Yine de tablo karşısında durmak insanı yavaşlatır. Tezim şu: sadelik bir estetik değer olmaktan çıkıp yoksunluğa dönüşür, ne zaman ki seyircinin boşluğu kendi dikkatiyle dolduracağı bir alan açmaz ve yalnızca bir eksiklik hissi bırakır.

Karşı görüş güçlüdür. Kant'ın biçimsel amaçlılık düşüncesinden yola çıkan biçimciler, sadeliğin dikkati hiçbir şeye bölmeden yalnızca biçimin algısına yönelttiğini söyler; minimalizm savunucuları da fazlalığın perdeyi kalınlaştırdığını ileri sürer. Bu görüşe göre sadelik kendi başına bir erdemdir ve eksiklik ancak önyargılı bir gözle okunduğunda ortaya çıkar. İtiraz haklı bir noktaya dokunuyor, çünkü sadeliğin değeri her zaman eserin içinde görünmez.

Ama Morandi'de boşluk kendiliğinden anlam taşımaz; şişeler arasındaki mesafeyi, kenarlardaki ışık geçişini ve tekrar eden formu izleyerek anlamı biz kurarız. Aynı yalınlık boş bir duvara konduğunda ise tamamlanmamış bir eksik gibi durur. Ölçüt, biçimin kendisinde değil, biçimin seyirciye açtığı iş alanındadır.

Bence sadelik, okuyanın kendini o boşlukta bulabildiği yerde değer kazanır; bunun dışında kalan sadelik yoksunluktur.