Ritüelin tekrarı ile sanatın tüketilmesi arasındaki ince fark

Bir semâhanede dönüş ilk seferinde insanı sarsar, yüzüncü seferde ise ritmi takip etmeyi öğrenmiş bir bedenin işi gibi görünebilir. Bergson gülme üzerine yazarken, canlı olanın mekanikleşmesinin gülünç olduğunu söyler; burada tekrar aynı mekanizmayı tersine işletiyor gibi. Bana kalırsa sorun tekrarın kendisinde değil, tekrarın dikkati açıp açmadığında. Aynı hareket her seferinde biraz farklı bir yüzle yapıldığında sanata yaklaşır, sadece alışkanlığa dönüştüğünde ise yalnızca tüketilir. Ayrım, tekrarın bir kez daha dikkati uyandırıp uyandırmadığında yatıyor.