Psikoz Etiketi, Yaşanan Deneyimi Anlatmanın Önüne Geçebilir

Bir sohbette birinin anlattığı bir şeyin, daha sözü bitmeden 'bu zaten şu başlığın altına girer' diye karşılandığını çoğumuz görmüşüzdür. O andan sonra söylenen şey değil, söyleyenin etiketi dinlenir. Psikoz tanısında bu kayma daha ağır bir yere düşüyor, çünkü kişinin gördüğü, duyduğu ya da inandığı şey doğrudan bir sınıflandırmanın malzemesine dönüşüyor.

Burada asıl soru tanının yanlış olup olmadığı değil, tanının yaşananın yerine geçip geçmediği. Foucault'nun delilik tarihi üzerine çalışmasında, akıl dışının kendi sesini tıbbi dilin içinde nasıl kaybettiğini izleriz. Tanı, konuşanın anlatısını kendi çerçevesine çevirdiğinde, kişi bir öykü kurucu olmaktan çıkıp bir vakaya dönüşür. Laing ise bölünmüş benlik fikriyle, dışarıdan tutarsız görünen bir deneyimin içeriden bakıldığında kendi iç mantığına sahip olabileceğini düşündürür.

Bana öyle geliyor ki bir tanı, anlamın başlangıcı olmaktan çok onun erken bitişini ilan edebilir. İnsan yaşadığını anlatmaya başladığında kendi cümlelerini arar; etiket hazır bir cümle sunduğunda ise bu arayış erkenden kesilebilir. Bu, tanının zararlı olduğu anlamına gelmiyor. Tedavi ve güvenlik için gerekli olabilir. Ama tanının işlevini, deneyimin anlamını konuşma alanından çıkaran bir hükme dönüştürmeden ayrı tutmak gerekiyor. Kanımca bu ayrım korunmadan tanının ne kadar yardımcı olduğu konuşulursa, konuşmanın en önemli kısmı eksik kalır.