Mete Han'ın Ölümü Üzerine Değerlendirmeler...

Çok şeyler yapan, Büyük Hun Devleti’nin kurucusu Mete, bilinmeyen bir yaşta, bilinmeyen şekilde, M.Ö. 174’te öldü. Hakanlık süresi 209-174 arası,35 sene…
“O sıralar Hun imparatorluğu Kore ve Japon Denizi’nden İtil(Volga) Irmağına kadar uzanıyor ve 26 krallığı ihtiva ediyordu. Hiçbir Hun hakanı bu kadar engin topraklara ve bu kadar kalabalık bir nüfusa hükmetmemişti”. diyor Marcel Birion

Mete(Mo-tun) M.O. 174 yılında olduğu zaman, sivil ve askeri teşkilatı, iç ve dış siyaseti, dini, ordusu, harp tekniği ve sanatı ile yüksek vasıflı bir cemiyet halinde, daha sonraki bütün Türk devletlerine örnek olan, tarihi kesin ilk Türk siyasi teşekkülü; "Büyük Hun Devleti" kudretinin zirvesinde bulunuyordu.

Mo-tun(Mete) zamanında kesin şeklini aldığı görülen Büyük Hun devleti, etnik yönden ve hâkimiyet anlayışı, sosyal yapısı, idari ve askeri kuruluşları (sosyo-politik üniteler, devlet meclisi = toy, sağ-sol teşkilatı, bilge elig'ler vb.) dini ve dünya görüşü ile TÜRK milletinin tarih ve kültüründe feyizli etkilerini iki bin yıl sürdüren bir ana kaynak durumundadır. Bu itibarla, Türk ve Dünya tarihinde çok büyük önem taşır.

Mete'nin tahta çıkış hikâyesi bize en çok Sima Qian'ın Shiji'sinden geliyor. Rivayete göre Mete, babası Tuman'a karşı ok atma sınavı düzenleyip önce atını, sonra karısını hedef almış, son olarak babasını vurmuş. Burada ilginç olan, Hunların kendi yazılı kaydının olmaması, yani Mete'yi anlatan sesin neredeyse tamamen bir rakibinin ya da komşusunun sesi olması. Bu sahneyi olduğu gibi kabul etmek de, tamamen reddetmek de bize bir şey söylemiyor; kaynağın kendi siyasi bakışını hesaba katmak gerekiyor. Ernak'ın açılışta andığı devletin genişliği ve düzeni de büyük ölçüde bu tarafsız olmayan anlatıdan okunuyor.