Kitabın Üç Okunuşu: Önsöz, Metin ve Sonsöz Aynı Kavramı Taşır mı?

Bir kitabı eline alan çoğu okur önsözü hızla geçer, sonsözü ise bitirdikten sonra açar. Sıra böyle işliyor, ama bu sıranın bir şey söylediğini düşünüyorum: bir kavram metinde ilk karşımıza çıktığı yerde değil, okurun onu taşıdığı yerde kuruluyor. Epiktetos'un ayrımını buraya taşıyabiliriz. Metnin içindeki bir sözcüğün ne anlama geldiği bizim elimizde değil, yazarın kurduğu bir düzen. Ama o sözcüğü hangi ağırlıkla tuttuğumuz, hangi bölümden sonra yeniden düşündüğümüz bize bağlı. Önsöz bir çerçeve verir, gövde o çerçeveyi sınar, sonsöz çoğu zaman geriye dönüp toparlar. Sonsöz kavramın anlamını değiştirmez gibi görünür, ama okuyuşumuzu değiştirebilir. Bu yüzden iki şeyi ayırmak gerekiyor: metin içinde kavram aynı kalabilir, okurun ona yüklediği anlam kayabilir. Benim çıkarımım şu: önsözdeki tanımı gövdedeki kullanımlarla karşılaştırmadan, sonsözün getirdiği netliğe güvenmek doğru olmaz. Bunun ayrımı çoğu zaman tam yapılamaz, ama gövdedeki tek bir somut kullanım üzerinden denenebilir.