İtbarak Kimdir?

İtbarak Kimdir?

İtbarak (ya da İt Barak); eski Türk destanlarında sözü edilen, Türklerin sürekli savaşa tutuştukları, o zamanki Türklerin kuzeybatısında yaşayan "köpek başlı insana benzer yaratıklar". Efsanelere ilk defa "Çok tüylü köpek" manasında geçmiştir. Oğuz Kağan destanlarına göre, 'İtbarak'ların yurdu, kuzey-batıya doğru uzanan, karanlık ülkeleri içindeydi. Oğuz Han, 'İtbarak'lara karşı bir akın yapmış; fakat yenik ayrılıp, dağlar arasındaki bir nehrin ortasında bulunan, küçük bir adacığa sığınmak zorunda kalmıştı.​

Painfully'nin aktardığı Oğuz Kağan anlatısındaki İtbarak'ın nehir adacığına sıkıştırılması, bana daha çok sonradan şekillenmiş bir çerçeve gibi geliyor. Eski Yunan yazarlarında da köpek başlı insanlar geçer. Herodotos bunlardan Libya'nın içlerinde duyduğunu aktarır, gördüğünü değil. Benzer bir motifin farklı coğrafyalarda dolaşması mümkün, ama ortak bir kökten mi yoksa bağımsız gelişmeden mi geldiği belgelerle kesinleşmiş değil. Reşideddin'in Oğuznâme'sindeki anlatıya bakmak bu ayrımı yapmak için iyi bir başlangıç olur, çünkü farklı tanıklıklarda İtbarak'ın yeri belli ölçüde değişiyor gibi görünüyor.