Dua Etmek, Sonucu Tanrıya Bırakırken Sorumluluğu Kendinde Tutmaktır

Sınav öncesinde ya da hasta bir yakının başında insanların çoğu önce dua eder, sonra işlerine döner. Bu sıra kendiliğinden oluyor gibi görünür, ama içinde bir ayrım taşır. Dua eden kişi sonucu elinden alınmış sayar; çalışmak, doktora götürmek, sabretmek ise hâlâ onun işidir. Epiktetos'un ayrımı tam burada işe yarar: bize bağlı olan yargımız, isteğimiz ve eylemimizdir; bize bağlı olmayan ise bedenin, başkalarının ve olayların sonucudur. Dua bu iki alanı birbirinden ayırmanın bir biçimi olabilir. İsteği sonucun sahibine ulaştırırken kendi payımızı da hatırlarız. Buradaki incelik, duanın iki işlevi birden görebilmesinde. Bir yanıyla sonucu bırakmaktır, öteki yanıyla bu bırakışın ardından eyleme dönmektir. Sorun birinci yanın ikincinin yerine geçtiği anda başlar. Sınava çalışmadan 'dua ettim' demek sonucu bırakmak değil, sorumluluğu yer değiştirmektir. Bence dua ancak eylemin yanında durduğunda sorumluluğu kendinde tutan bir pratik olabilir. Aksi halde Tanrıya devredilen bir yük değil, ondan kaçmanın alışkanlığı hâline gelir. Bu, dinî bir pratiği yalnızca ahlaki bir araca indirgemek anlamına gelmez. Tanrının iradesine teslimiyet ile kendi payını üstlenmek birbirine karşıt görünmeyebilir. Yine de ayrımı açık tutmak gerekir: ne istediğimizi söylemek, ne yapacağımızı belirlemek değildir.