Bir Kitabın Zorluğu, Yazarın Değil Okurun Hazırlığıyla Ölçülür

Bir kitabı açıp üç sayfa sonra kapatan birini düşünelim. Kapatmasının sebebi kitabın kendisi mi, yoksa o sayfalardaki bir kavramın yerini henüz bulamamış olması mı? Metnin yoğunluğu, cümlelerinin uzunluğu ve yazarın kurduğu sistemin derinliği bize bağlı değildir. Okurun önceden neyi bilip neyi bilmediği ise bize bağlıdır. Zorluğun ölçüsünü büyük ölçüde bu ikinci kısımda görüyorum.

Epiktetos'un El Kitabı'nın başında yaptığı ayrım burada işe yarar: Bazı şeyler bize bağlıdır, bazıları değildir. Okur hazırlığını kendi elinde tutar. Bu yüzden aynı metin, sorunun hangi kavramla kurulduğunu bilen biri için başka bir yüz gösterir. Zorluk çoğu zaman metinde değil, okurla metin arasındaki boşlukta belirir ve o boşluk ilk sayfadan önce ya da okuma sırasında doldurulabilir.

Karşı görüşün en güçlü hâli şu olabilir: Bazı kitaplar kendi içinde kapalı bir dil kurar ve hazırlık ne kadar olursa olsun okur metne giremez. Bu itiraz ciddi, çünkü bazı metinler her dönemde ağır kalır. Yine de bu, zorluğun yalnızca metinde olduğunu göstermez; yalnızca hazırlığın her zaman yetmeyeceğini gösterir. Metnin payını yok saymadan, zorluğun asıl ölçüsünü okurun elindeki donanımda aramak bana daha dürüst görünüyor.