Bilimsel Uzlaşı ile Gerçeklik Arasındaki Ayrım

Bir bulgunun bilim camiasında kabul görmesini çoğu zaman gerçekliğin kendisine bakarak açıklarız: doğru olduğu için kabul edildi. Oysa kabul sürecinin işleyişine bakınca başka bir tablo çıkıyor. Hakem denetimi, tekrar çalışmaları, yöntem tartışmaları ve bir alanın hangi soruları ciddiye alabileceği, bir iddianın önüne konan filtrelerdir. Helen Longino, Science as Social Knowledge (1990) adlı kitabında nesnelliğin bireyin tarafsızlığından değil, eleştirel tartışmanın yapıldığı toplulukların yapısından doğduğunu savunur. Thomas Kuhn ise Bilimsel Devrimlerin Yapısı (1962) ile normal bilimin paradigma içinde nasıl işlediğini ve anomalilerin çoğu zaman önce paradigmanın içinde eritilmeye çalışıldığını anlatır.

Burada iki ayrı iddia karışıyor. Birincisi, uzlaşının nasıl oluştuğunu anlatmak; ikincisi, uzlaşının doğruluğu garanti ettiğini söylemek. Birinci iddia büyük ölçüde makul görünüyor. İkincisi ise tartışma kurallarının kendisi yanlışsa sorunlu olur: kabul edilmiş bir yöntem, hangi soruların sorulduğuna ve hangilerinin dışarıda kaldığına göre kendini yeniden üretebilir. Bence tartışma kurallarının işlevi doğruyu kesin olarak göstermek değil, yanlış iddiaların geri dönüşünü pahalı hâle getirmek. Uzlaşı burada bir doğruluk ölçütü olmaktan çok, bir denetim pratiği olarak değer kazanıyor.

Bu ayrım, gerçeklik ile topluluk onayı arasındaki ilişkiyi yeniden kurmamızı gerektiriyor. Uzlaşının yanlış olabileceğini fark etmemizi sağlayan araçlar büyük ölçüde o uzlaşının içinde üretildiği için, bu araçların ne kadar bağımsız sayılabileceği ayrıca tartışılmalı.