Acıyı 'O' Diye Anlatmak Duyguyu Hafifletmez, Onu Taşıyan Yargıyı Değiştirir

Tartışmada iki ayrı şey karışıyor: yoğunluğun azalması ve duygunun anlaşılma biçiminin değişmesi. Önce ayıralım. 'Mesafe' en az iki şeyi kastedebilir: duyguyu yaşayan öznenin olaya zamansal uzaklığını ve olayın anlamına yüklenen sahiplik düzeyini. Bu yazıda ikincisini savunacağım.

Tezim şu: Üçüncü tekil anlatım acıyı söndürmez, onu sahiplenmeden taşınabilir kılar. 'Ben' diyerek anlatan kişi yalnızca olayı değil, olayda kendi payının ne olduğu sorusunu da taşır: neden engelleyemedim, neden fark etmedim. Bu yargılar acının içine örülüdür ve yoğunluğun büyük kısmı oradan gelir. 'O' dediğimizde bu yargının dili bir ölçüde askıya alınır. Duygu yerinde kalır, ama onu taşıyan hüküm değişir.

Karşı görüş ciddiye alınmalı: bu mesafe kaçınma da olabilir. Acı işlenmeden dile dönüştürülürse yoğunluk gerçekten düşer, ama bu bir iyileşme değil bir erteleme olabilir. Ayrımı yapmak için bir ölçüt önerebilirim: anlatıcı, olayın sonuçlarını ve kendi payını üçüncü kişi kipinde de söyleyebiliyor mu? Söyleyebiliyorsa mesafe işlenmiştir; söyleyemiyorsa yalnızca kaçınmadır.

Bu yüzden 'o' diyerek anlatmak duyguyu hafifletmekten çok, onu neyle birlikte taşıdığımızı değiştirir.