Zararı kimse görmüyorsa vergi kaçırmak ne kadar ağırdır?

Bir mükellef gelirinin bir kısmını beyan etmeyerek vergiden kaçıyor. Bütçede küçük bir açık oluşuyor, ama hiçbir okul kapanmıyor ve hiçbir hastane bu yüzden bir gün fazla bekletmiyor. Zarar o kadar dağılmış ki kimse dönüp 'bu paranın eksikliğini ben çektim' diyemez. Bu durumda eylemin ağırlığının azaldığını düşünmek kolay, çünkü zararın yüzü yok. Ama bu sezgiyi biraz zorladığımda şüphelenmeye başlıyorum. Vergi gelirleri ile kamusal hizmetler arasındaki bağ, tek bir kişinin katkısını ayırt etmeyi neredeyse imkânsız kılıyor. Ayırt edememek zararın olmadığı anlamına gelmiyor gibi duruyor.

Üç geleneğe bakınca tablo değişiyor. Sonuççuluk toplam etkiye baktığı için kaçışı zarar üretici sayar, ama tek bir eylemin marjinal katkısı sıfıra yakınsa bu hesap hangi kapıdan içeri girecek? Ödev etiği, kuralın herkes tarafından uygulanması halinde devletin işleyemeyeceğini düşünerek kaçışı yasaklar; fakat bu da tek başına kuralı bozmanın neden yanlış olduğu sorusunu yeniden açar. Erdem etiği ise kişinin karakterine bakar: sonucu ne olursa olsun, dürüst biri sessizce kaçtığında bu kendisi hakkında ne söyler?

Merak ettiğim yer şu: zararın dağılmış olması eylemi gerçekten hafifletiyor mu, yoksa yalnızca sorumluluğu sahiplenmeyi zorlaştırıyor mu? Bu iki şey aynı değil. Birincisi eylemin değerini değiştirir, ikincisi ise onu fark etme kapasitemizi. Sizce bu ayrım hangi noktada bulanıklaşıyor?