Yörüngedeki Enkazın Sorumluluğu, Uzayı Ortak Bir Alan Olarak Yeniden Tanımlar

Yörüngedeki enkaz çoğu zaman teknik bir mühendislik sorunu gibi anlatılıyor; bence bu çerçeve eksik. Şu an bildiğimiz kadarıyla yörüngede yaklaşık 30 bin izlenebilir parça dolanıyor, milimetre boyutundaki parçacıkların sayısı ise milyonları buluyor ve bunların her biri çalışan bir uydu için ciddi tehlike. Kessler ve Cour-Palais'in 1978 çalışması, yeterince yoğun bir enkaz kümesinin çarpışmalarla kendi kendini beslemeye başlayabileceğini öne sürüyordu. Bu senaryonun ne kadar yakın olduğu hâlâ tartışılıyor, ama yön net: her fırlatma ve her kırılma riski biraz daha artırıyor.

Tezim şu: Enkazın sorumluluğu ortak bir yapıdır, ama bu yapı devletlerin hesap verebilirliğinden başlamalı. 1967 Uzay Antlaşması devletlerin ulusal faaliyetlerinden uluslararası sorumlu olduğunu söyler; yani özel bir şirketin uydusu da sonuçta bir devletin sorumluluğuna bağlanır. Bu ilke tek başına yeterli değil, çünkü hangi enkazın kimin tarafından temizleneceği hâlâ yanıtsız.

Karşı görüş ciddiye alınmalı. Sorumluluk yükünün küçük girişimleri uzaydan uzaklaştıracağı kaygısı yersiz değil. Yine de bu, sorumluluğu zayıflatmak için yeterli bir gerekçe değil; asıl mesele ucuz fırlatmanın bedelini kimin ödediği. Uzayı ortak alan saymak ilerlemeyi durdurmak anlamına gelmez; her yeni faaliyetin bıraktığı izin bedelini baştan hesaba katmak demektir.