Yasaya Uymak İçin Gerekçesini Bilmek Gerekir mi?

Bir yasaya uymak için gerekçesini bilmek gerekir mi, yoksa yazılmış olması yeter mi? Bu soru bende bir apartman yönetiminin kararını düşündüğümde ortaya çıkıyor. Yönetim, yazılı bir kararla ortak giderin bir kısmını kendi işine ayırıyor. Karar usulüne uygun alınmış, kimse de onu bozmuyor. Yine de her ay ödemeyi ya da ödememeyi ben seçiyorum ve bu seçim kararın yazılışından çok, neden alındığını bilip bilmediğime bağlı.

Epiktetos'un ayrımı burada işe yarıyor. Kararın nasıl yazıldığı, kimin elinde olduğu bize bağlı değil. Ama kararı nasıl karşıladığımız, ona nasıl davrandığımız ve gerekçesini isteyip istemediğimiz elimizde. Yasanın gerekçesine borçlu olmak dediğimiz şey bence bu ikinci kısmın bir yükümlülüğe dönüşmesi. Yurttaş yasaya karşı yalnızca sessiz kalmaz; gerekçeyi sorabileceği ve sorduğunda cevap bekleyebileceği bir yerde durur.

Platon'un Kriton'unda Sokrates'in yasaların ağzından konuşması bu konuda bir ipucu veriyor. Orada itaat, yasanın mutlak doğruluğuna değil, o yasanın içinde yaşamanın getirdiği karşılıklı bir borca dayanıyor. Peki yasa adaletsiz göründüğünde ne olur? Bence adaletsizliği fark edip gerekçesini istemek, sessizce uymak kadar bize bağlı bir tutumdur ve ikisi aynı şey değildir. Sessizlik, gerekçenin hiç sorulmadığı yerde yasayı olduğu gibi kabul etmek demektir. Gerekçeyi istemek ise yasanın bir açıklama borcu olduğunu kabul etmek demektir.