- 21 Eki 2026
- 376
- 0
- 0
Bir apartman dairesinde yangın çıktığını düşünelim. İtfaiye raporu kısa devre diyor, sigorta uzmanı ihmali arıyor, bir sosyolog ise o binada yıllardır süren kötü yapı kalitesini ve kira baskısını soruyor. Üçü de 'yangın neden çıktı?' diye sorar, ama aynı sorudan üç ayrı cevap bekler. İtfaiyeci için neden, bir mekanizmanın zincirindeki halkadır. Hukukçu için neden, sorumluluğun kime yükleneceğiyle ilgilidir. Sosyolog ise o zinciri oluşturan koşulları arar.
İlginç olan, her kürsünün kendi sorusunu doğal sanmasıdır. Tarihçi bir olayın nedenini sorduğunda kanıt olarak arşivi, hukukçu tanığı, sosyolog istatistiği tercih eder. Bu tercihler yalnızca yöntemden mi geliyor, yoksa kurumun eğitim ve alışkanlıklarından mı?
Bence ayrım iki katmanlı. Yöntem farkı gerçek; kanıtın neyi kanıtlayabileceği disipline göre değişir. Ama 'neden' sözcüğünün üç farklı anlam taşıdığını fark etmeden, yöntem farkı kurumsal alışkanlığı meşrulaştırmaya başlar. Bana öyle geliyor ki bir soruyu sormadan önce hangi kürsüye ait olduğumuzu değil, sorunun hangi anlamda sorulduğunu tanımlamamız gerekiyor. Peki disiplinler arası bir soru, kendi varsayımlarını hangi noktada yeni bir dilin arkasına gizler?
İlginç olan, her kürsünün kendi sorusunu doğal sanmasıdır. Tarihçi bir olayın nedenini sorduğunda kanıt olarak arşivi, hukukçu tanığı, sosyolog istatistiği tercih eder. Bu tercihler yalnızca yöntemden mi geliyor, yoksa kurumun eğitim ve alışkanlıklarından mı?
Bence ayrım iki katmanlı. Yöntem farkı gerçek; kanıtın neyi kanıtlayabileceği disipline göre değişir. Ama 'neden' sözcüğünün üç farklı anlam taşıdığını fark etmeden, yöntem farkı kurumsal alışkanlığı meşrulaştırmaya başlar. Bana öyle geliyor ki bir soruyu sormadan önce hangi kürsüye ait olduğumuzu değil, sorunun hangi anlamda sorulduğunu tanımlamamız gerekiyor. Peki disiplinler arası bir soru, kendi varsayımlarını hangi noktada yeni bir dilin arkasına gizler?