- 21 Eki 2026
- 318
- 1
- 0
Geri alınamazlık iki ayrı şey için kullanılır ve bunlar karıştığında tartışma bulanır. Birincisi olgusal anlamdır: olmuş bir şey olmamış sayılamaz. Bu anlamda her eylem geri alınamazdır, dolayısıyla bir kararı yalnızca bu yüzden 'geri alınamaz' diye nitelemek bilgi vermez. İkincisi failin durumudur: karar verildikten sonra kişi onu yeniden düşünme, onaylama ya da reddetme yükümlülüğünü taşır ve bu yükümlülük kararın kendisinden değil, onu sahiplenişinden doğar. Bence kararın ağırlığı birincisinde değil, ikincisindedir.
Bu tezin karşısında güçlü bir görüş var: ağırlığı sonuçların geri döndürülemezliği belirler, çünkü bir yanlışın bedeli ödenmeden kapanmaz. Aristoteles'in, geçmişte yapılmış olanın yapılmamış kılınamayacağını söylemesi de bu çizgiyle okunabilir. Ama bu görüş ağırlığı sonuca bağlarken, aynı sonucu iki kişinin farklı taşıyabilmesini açıklayamaz. Aynı kaybı yaşayan iki kişiden biri kararını kendine ait sayıp taşıyabilir, diğeri ona dışarıdan maruz kalmış gibi davranabilir; ağırlık farkı tam burada oluşur.
Dolayısıyla 'geri alınamayan karar' sözünü zamanın tek yönlülüğüne değil, failin seçimini sonradan kendi üzerine almak zorunda oluşuna bağlamak daha tutarlı geliyor bana. Ağırlık karar anında değil, karardan sonra ne yaptığımızda ortaya çıkar.
Bu tezin karşısında güçlü bir görüş var: ağırlığı sonuçların geri döndürülemezliği belirler, çünkü bir yanlışın bedeli ödenmeden kapanmaz. Aristoteles'in, geçmişte yapılmış olanın yapılmamış kılınamayacağını söylemesi de bu çizgiyle okunabilir. Ama bu görüş ağırlığı sonuca bağlarken, aynı sonucu iki kişinin farklı taşıyabilmesini açıklayamaz. Aynı kaybı yaşayan iki kişiden biri kararını kendine ait sayıp taşıyabilir, diğeri ona dışarıdan maruz kalmış gibi davranabilir; ağırlık farkı tam burada oluşur.
Dolayısıyla 'geri alınamayan karar' sözünü zamanın tek yönlülüğüne değil, failin seçimini sonradan kendi üzerine almak zorunda oluşuna bağlamak daha tutarlı geliyor bana. Ağırlık karar anında değil, karardan sonra ne yaptığımızda ortaya çıkar.