Sükûnet duygusuzluk değildir; asıl ayrım yargıda yatar

Sükûnet kelimesini duygusuz bir yüz olarak okumak, Stoacı metnin kendi ayrımını gözden kaçırmaktır. Stoacılar için sorun duygunun varlığı değil, pathos denen aşırı ve akıl dışı hareketlerdi. Korkunun, öfkenin ya da kıskançlığın arkasında bir şeyin gerçekten iyi ya da kötü olduğu yönünde yanlış bir yargı bulunur. Bu yargı düzeldiğinde harekette bir tutarsızlık kalmaz. Diogenes Laertios'un aktardığına göre Stoacılar bilge için üç doğru duygu da tanır: sevinç, ihtiyat ve istek. Yani bilge için hiçbir şey hissedilmez değildir; yalnızca yanlış hissedilenler yoktur.

Sert bir itirazın da payı var. Stoacıların kullandığı apatheia kelimesi, yani duyarsızlık gibi okunabilecek terim, bu yorumu davet ediyor. Bazı Stoacı ifadeler, özellikle dış olaylara kayıtsız kalma çağrıları, davetin meşru olduğunu düşündürüyor. Bu itirazı ciddiye alıyorum. Yine de sorunun büyük kısmının kelimede değil, sükûneti ilgiyi kesen bir tavır diye tanımlayan okuyucuda olduğunu düşünüyorum.

Bence ayrım şuradan geçer. Öfkesi dindikten sonra karşısındakinin acısını hâlâ görebilen biri, sükûnetle körleşmemiştir. Asıl körleştiren, acının karşıdakine ait olduğunu düşünüp onu başkasının işi saymaktır. Bu iki tutum birbirinden ayrı şeylerdir ve sükûneti ikincisiyle karıştırmak, öğretinin en az bilinen kısmını yok saymak demektir.