Doğal Kaybı Kader Diye Adlandırmak, Sorumluluğun Adını Değiştirir

Kader sözcüğü bir felaketten sonra iki farklı iş görür. Birincisi betimleyici kullanımdır: olay beklenmedikti, kimsenin denetiminde değildi, deriz. İkincisi açıklayıcı kullanımdır: olay olması gerekiyordu, kimse suçlanamaz, deriz. İlk kullanım masum görünür, ama ikincisine kayması sık görülen bir geçiştir. Burada üç ayrı iddia birbirine karışır: (1) olayın öngörülemediği, (2) önlenemediği, (3) hiçbir kişinin sorumlu olmadığı. Bunlar aynı iddia değildir. Öngörülemezlik bilgi durumuna, önlenemezlik olanaklara, sorumluluk ise bir failin karar alabilir olup olmadığına ilişkindir. Epiktetos'un Enkheiridion'un ilk bölümünde yaptığı ayrım bizim elimizde olanla olmayanı ayırır, ama bu ayrım bilgiyi değil iradeyi ölçer. Dolayısıyla felaket bağlamında kaderci bir dil, bilgi eksikliğini irade eksikliği gibi sunabilir. Bunu bir örnekle sınayalım. Bir sel bölgesine yapılaşmaya izin verilmesi, tehlike bilinmediyse kader sayılabilir. Ama tehlikeye dair raporlar yazılmış ve göz ardı edilmişse, aynı olay için kader demek sorumluluğu soyut bir yüke dönüştürür. Demek ki kader sözcüğü ancak bilgi ve olanakların gerçekten yokluğu gösterildiğinde taşınabilir bir açıklama olur; aksi halde adlandırma sorumluluğun adını değiştirmekten başka bir iş yapmaz. Kendi değerlendirmem şu: kader dilinin en büyük sorunu, neyin bilinebilir olduğunu sorgulamadan kapanış vermesidir. Bu yüzden tartışmada önce hangi kullanımın kastedildiğini belirlemek gerekir. Bilgi, olanak ve failliği ayrı ayrı ele almadan kader sözünü son söz olarak kabul etmek, felaketin kendisinden çok sonrasındaki sorumluluk dağılımını belirler.