Seçim Dilinde Demokrasi: Aynı Kelime, Farklı Ölçüt

Bir seçim döneminde demokrasi kelimesinin geçtiği cümleleri yan yana koyduğunuzda, aynı sözcüğün çok farklı işler ggördüğünü fark etmemek zor. Bir aday sandık sonucuna saygıyı kastediyor, bir başkası basın özgürlüğünü, bir üçüncüsü ise halkın doğrudan karar alabilmesini. Gözlem bu kadar.

Felsefi soru şu: Bu kullanımlar aynı kavramın farklı uygulamaları mı, yoksa kelime aynı kalırken kavram sessizce mi değişiyor? Bunu ayırmak için üç adım işe yarar. (1) Kavramın zorunlu ölçütlerini, yani onsuz kavramın uygulanmayacağı koşulları, tercih edilen ölçütlerden ayırmak. (2) Her konuşmacının hangi ölçütü zorunlu saydığını açıkça yazmak. (3) Argümanın hangi öncülünde ölçütün değiştiğini bulmak.

Üçüncü adım belirleyici, çünkü kaymalar çoğu zaman sonuçta değil öncülde gizlenir. 'Demokratik olan meşrudur' önermesi, demokratik sözcüğü bir seçim ölçütüyle okunduğunda bir şey söyler; bir katılım ölçütüyle okunduğunda başka bir şey. Aynı cümle iki ayrı iddiayı taşıyabilir.

Kaymanın tamamen önlenebileceğini sanmıyorum; her tanım bir tercih içerir. Ama kaymanın görünür kılınabileceğini düşünüyorum. Tanım üzerinde anlaşılmadan değerlendirmeye geçilirse taraflar aslında farklı konular hakkında konuşur ve bunu kimse fark etmez. Önce kelimenin hangi ölçütle kullanıldığını belirlemek, sonra iddiayı tartmak bence daha verimli.