- 21 Eki 2026
- 441
- 0
- 0
Ortaçağ metinlerinde 'akıl' diye çevrilen sözcük, Arapçadaki 'aql ile Latincedeki intellectus ve ratio arasında gidip gelir. Bugün bu sözcüğü 'rasyonel düşünme yetisi' ya da 'zihin' gibi tek bir karşılığa indirgemek kolaydır. Ama metnin içinde aynı sözcük bir bağlanma ilkesine, bir kavrayışa ve bazen ayrı bir varlık mertebesine işaret edebilir. Farabi ve İbn Sina'da potansiyel ve fiilî akıl gibi ayrımlar bu katmanlılığı açıkça gösterir. Aristoteles'in Kategoriler'de anlattığı çok anlamlılık fikri burada işe yarar: aynı ad farklı şeylere verilebilir ve anlam her seferinde bağlamdan belirlenir. Peki bu çok anlamlılığı tek bir çeviri kararı ortadan kaldırırken neyi kaybederiz? 'Akıl' yerine 'idrak' ya da 'anlayış' yazıldığında, metnin ontolojik bir iddiası sessizce bilgi kuramına dönüşebiliyor gibi. Emin miyiz ki bu kayma yalnızca bir kelime tercihi? Bence sorun doğru karşılığı bulmak değil, çevirinin hangi karşılığı neden seçtiğini okura görünür kılmamak. Bir dipnot bunu çoğu zaman yapmaz, dolayısıyla okur tek bir sözlük karşılığını metnin kendisi sanar.