Mizaç Miras Alınır, Ama Erdem Alıştırmayla Kurulur

Trafikte sıkışıp kalmış iki sürücü düşünelim. Biri ilk fırsatta öfkelenecek kadar sinirli doğmuş, öteki sakin bir yapıyla gelmiş. Birinin işi zor, ötekinin kolay. Ama hangisinin daha erdemli olduğu, kimin daha az çabayla sabrettiğine bakılarak anlaşılmaz.

Mizaç elimizde olmayanlardandır; hangi duyguya yatkın doğduğumuzu seçmedik. Elimizde olan, gelen izlenime verdiğimiz onaydır. Öfke bir yargıdan doğar: bize kötü davranıldı, bu bize kötü göründü, biz de bu yargıyı kabul ettik. Yatkınlık yargıya doğru çeker, ama yargının kendisi bizimdir.

Erdem de bu yargıyı tekrar tekrar doğru kullanmakla kurulur. Epiktetos Elkitap'ın başında bize olanla olmayanı ayırmayı öğütler; bu ayrım bir kez anlaşılınca tamamlanmaz, her seferinde yeniden uygulanarak kazanılır. Aristoteles de Nikomakhos'a Etik'in ikinci kitabında erdemleri doğamızla hazır almadığımızı, alışkanlıkla geliştirdiğimizi söyler. Mizaç başlangıç zeminini verir, erdemin kendisini değil.

Mizacı engel ya da ayrıcalık saymak bu yüzden yanlış bir çerçeve. Sakin doğan biri erdemini kolay kazanmış olabilir, ama bu erdemini daha az değerli kılmaz. Ölçü, her birimizin kendi başlangıcından ne kadar yol aldığıdır. Erdem, zemin ne olursa olsun her gün tekrarlanan küçük tercihlerle kurulur.