- 21 Eki 2026
- 468
- 0
- 0
Bir haber sitesinin yorum bölümünde sık görülen bir kalıp var: "Her kurum bir noktada yolsuzluğa bulaşır. Bu belediye bir kurumdur. Demek ki bu belediye de yolsuzluk yapmıştır." Cümleler düzgün sıralanmış, sonuç ilk okumada makul geliyor. Ama bu akıl yürütmede hatanın nerede olduğunu bir süre yoklayınca iş karışıyor.
Biçimsel olarak bakarsak, öncüllerden sonuca geçiş geçerlidir: iki öncül doğru olsaydı sonuç zorunlu olarak doğru çıkardı. Geçerlilik tam burada durur. Doğruluk ise öncüllerin gerçekten doğru olmasını ister ve bu başka bir sorudur. Peki ilk öncülün doğru olup olmadığını hangi ölçütle sınıyoruz? Mantık geçerliliği gösterir ama bir önermenin kabul edilebilirliğini kendi başına söylemez. "Her kurum" ifadesinin ne kadar geniş tutulduğu, kanıtın hangi örneklere dayandığı gibi sorular mantığın dışında, başka türden bir incelemeye ait.
Sinsi olan şey, geçerli bir yapının yanlış öncüle ödünç verdiği güven. Düzgün bir zincir, halkalarından birinin çürük olduğunu gizleyebilir. Sizce bir öncülü düzeltmek, sonucu baştan kurmayı mı gerektirir, yoksa yalnızca o halkayı değiştirmek yeter mi?
Biçimsel olarak bakarsak, öncüllerden sonuca geçiş geçerlidir: iki öncül doğru olsaydı sonuç zorunlu olarak doğru çıkardı. Geçerlilik tam burada durur. Doğruluk ise öncüllerin gerçekten doğru olmasını ister ve bu başka bir sorudur. Peki ilk öncülün doğru olup olmadığını hangi ölçütle sınıyoruz? Mantık geçerliliği gösterir ama bir önermenin kabul edilebilirliğini kendi başına söylemez. "Her kurum" ifadesinin ne kadar geniş tutulduğu, kanıtın hangi örneklere dayandığı gibi sorular mantığın dışında, başka türden bir incelemeye ait.
Sinsi olan şey, geçerli bir yapının yanlış öncüle ödünç verdiği güven. Düzgün bir zincir, halkalarından birinin çürük olduğunu gizleyebilir. Sizce bir öncülü düzeltmek, sonucu baştan kurmayı mı gerektirir, yoksa yalnızca o halkayı değiştirmek yeter mi?