Erdem Tartışmalarında Sorun Tanım Eksikliği Değil, Anlam Ayrımı Eksikliğidir

Erdem sözcüğünün tek bir ortak tanımı olduğunu sanmıyorum, ama tartışmaların çoğunun bu yüzden tıkandığını düşünüyorum. Asıl sorun, aynı kelimenin üç farklı işi görmesidir: (1) Bir kişinin kalıcı karakter özelliği olarak dürüstlük ya da cesaret; (2) bir şeyin ya da kişinin işlevini iyi yerine getirmesi, Aristoteles'in arete kavramındaki geniş anlam; (3) toplumsal beklentiye uygunluk, yani iffet ya da saygınlık gibi tutumların ahlaki kalıba oturması. Bu üç anlam birbirine tamamen yabancı değil, ama aynı ölçütle değerlendirilemez. Aristoteles erdemi işlevle tanımladığında bıçağın iyi işlevinin keskin kesmek olduğunu söyleyebiliyordu; bugünkü kullanımda ise sözcük neredeyse yalnızca ahlaki yüklü özelliklere daralmış durumda. Wittgenstein'ın aile benzerliği fikri, ortak bir öz olmadan da böyle bir sözcüğü kullanabileceğimizi gösterir; ama bu, kullanımların rastgele olduğu anlamına gelmez. Bence tartışmada yapılacak ilk iş ortak tanım aramak değil, hangi anlamda konuştuğumuzu açıkça söylemektir. İki taraf farklı anlamlara dayanıyorsa anlaşmazlığın büyük kısmı görünüşte kalır; ayrım yapıldığında ancak gerçek bir ihtilaf kalır. Bu yüzden erdem tartışmalarında tanımdan çok ayrıma ihtiyacımız olduğunu düşünüyorum.