Dua Sonuç Vermese de Ahlaki Bir Değer Taşır

Bir yoğun bakım koridorunda gece boyunca dua eden bir aile düşünelim. Sabah hasta kurtulmuyor. Bu duanın ahlaki bir değeri kalmış mıdır? Sonuççu gelenek büyük ölçüde hayır diyecektir: bir eylemin değeri dünyada yarattığı farkla ölçülür, fark yoksa geriye yalnızca bir psikolojik rahatlama kalır. Ödev etiği ise soruyu başka yerden tutar. Kant'ın çizgisinden düşünürsek, duanın değeri gerçekleşen sonuçta değil, dua edenin ortaya koyduğu niyette ve bir yükümlülüğe bağlılıkta aranır. Ben bu ikinci yolun daha doğru olduğunu düşünüyorum, ama bunu yalnızca niyetle savunmak istemiyorum. Dua eden kişi bir başkasının acısını kendi işi hâline getirir, onu yalnız bırakmamayı seçer. Bu seçim sonuç değiştirmese de gerçektir ve sorumluluk doğurur.

Karşı görüşün güçlü yanı şu: niyet vurgusu, sonucu umursamamanın bahanesine de dönüşebilir. Dua eden kişi hastanın tedavisi için yapabileceği somut bir şeyi ihmal ediyorsa duanın ahlaki değeri ciddi biçimde zedelenir. Yani anlam, sonucun yokluğunda değil, dua ile eylem arasında kurulan ilişkide korunabilir. Bu ayrımı yaptığımızda sonuççuluk ile ödev etiği arasındaki tartışma, duanın ne işe yaradığı sorusundan çıkıp kimin için ve neye karşı yapıldığı sorusuna kayar. Ben bu kaymanın tartışmanın asıl yeri olduğunu düşünüyorum.