Ölüm Anında Yaşam Öyküsünün Sahibi Kimdir

Bir cenazeden sonra çoğu zaman aynı şey olur: insanlar ölen kişiyi kendi cümleleriyle yeniden kurmaya başlar. Biri onun sabırsızlığını anlatır, öteki sert bir sözünü, bir başkası da hiç söylemediği bir kararını. Kimse bunu kötü niyetle yapmaz, ama kısa sürede ölünün hayatı, onu tanıyanların ortak bir taslağına dönüşür.

Sartre'ın öteki üzerine düşüncesi burada bir şey gösteriyor. Başkasının bakışı bizi bir nesne gibi donduruyor. Ölen için bu donmanın son hâli, artık kendi bakışını geri çevirememesi. Anlatı tam bu boşlukta doğuyor: ölen kendi seçimlerine dışarıdan bakamadığı için, yaşayanlar onu bir seçimler dizisi olarak görüyor.

Buradan şu sonuca varıyorum: Anlatının ölene ait olmadığını söylemek, onun özgürlüğünü elinden almak anlamına gelmiyor. Asıl mesele, anlatının hangi ölçüde ölenin özgürlüğüne dokunduğu. Bence ölenin özgürlüğü, yaptıklarında ve bıraktığı açık kapılarda kalıyor. Sonradan kurulan hikâye bu kapıları kapatabilir ama bütün odayı ele geçiremez.

Yine de yaşayanların kurduğu öykü, çoğu zaman ölen hakkında olduğu kadar anlatanın kendisi hakkında da bir şey söyler. Ölünün hikâyesi, kimi zaman yaşayanların kendi kaçamaklarını taşıdığı bir ayna gibi okunabilir.