Doğallık Kavramının Üç Anlamı ve İnsan Etkisinin Bulanıklaştırdığı Sınır

Doğal sözcüğü gündelik dilde en az üç ayrı iş görür ve felsefi tartışmada bu anlamların karıştırılması çoğu zaman sonucu belirler. Birincisi nedensel anlamdır: bir şey insan müdahalesi olmadan oluştuysa doğaldır. İkincisi Aristoteles'in Fizik'te çizdiği ayrımdır: doğal bir varlığın değişim ve hareket ilkesi kendi içindedir, yapay bir nesnenin ilkesi ise dışarıdan verilir. Aristoteles, gömülen bir yatağın ağacının filiz verebileceğini, ama yatağın biçiminin kendiliğinden büyümeyeceğini söyler; yani maddenin doğası ile biçimin kaynağı ayrılır. Üçüncüsü istatistiksel ya da normatif anlamdır: olağan, beklenen, bozulmamış olan.

Bir zeytin bahçesini düşünelim. Ağaçları insan dikmiş, budamış, sulamıştır. Ama toprağın mikroorganizmaları, kökün büyüme süreci ve yağmurun döngüsü insan işi değildir. Birinci anlamda bahçe yapaydır; ikinci anlamda ağaç kendi ilkesinden büyür. Hangi anlamı seçtiğimiz sonucu değiştirir. Yangından sonra kendini yeniden kuran bir çam ormanında da benzer bir sorun var: yangın doğal bir olaydır, ama hangi alanın yanacağını ve ne sıklıkta yanacağını çoğu zaman insan faaliyeti belirler.

Bana göre birinci anlamı, yani insan etkisinin yokluğunu ölçüt yapmak, kavramı gereksiz daraltır; hemen her yerin etkilendiği bir coğrafyada bu ölçüt neredeyse hiçbir şeyi doğal bırakmaz. İkinci anlam daha savunulabilir, çünkü ölçütü tarihsel köken yerine bir sürecin kendi içinden işleyip işlemediğine koyar. Yine de bu da keskin bir çizgi vermez: zeytin bahçesi bu açıdan kısmen doğal, kısmen yapaydır. Bence doğallık ikili bir sınıflandırma değil, bir derecedir ve tartışmada asıl mesele hangi derecede hangi ölçütün kullanıldığıdır.