Bir Felsefe Disiplininin Kendini Tanımlama Biçimi Ne Zaman Yanıltıcı Olur?

Bir disiplinin kendini yöntemiyle mi yoksa konusuyla mı tanımladığı ilk bakışta teknik bir ayrıntı gibi duruyor, ama tartışmalarda bu ikisi sık sık karışıyor. Kafama takılan şu: Mantığı 'argümanların geçerliliğini inceleyen disiplin' diye tanımladığımızda, bu tanım mantığın hangi sorulara bakmadığını da söylemiş olmuyor mu? Tanımın kapısı bir yerde kapanıyorsa, hangi soru o kapının dışında kalıyor ve bunu kim fark ediyor?

Bence cevap tanımın kendisinde değil, tanımın hangi soruya sahiplenme hakkı verdiğinde saklı. Yöntem merkezli bir tanımda şu sıra işliyor:

1. Disiplin kendi araçlarını öne çıkarır.
2. Bu araçların kabul edemeyeceği bir soru alanın dışına itilir.
3. Soru ya 'felsefi değil' diye ayıklanır ya da kimse sahiplenmez.

Konu merkezli tanımın da kendi kusuru var: sınırı konuya bağladığınızda yöntemi de soru belirler, bu yüzden her yeni soruda disiplinin kimliğini baştan kurmak gerekir. Yani iki tanım da bir şeyi kaybettiriyor, yalnızca farklı şeyleri.

Benim vardığım yer şu: Yanıltıcılık, tanım bir soruyu dışlamaya başladığında, o dışlamanın sorunun doğasından mı yoksa yöntemin sınırından mı geldiğini ayırmadığımız anda ortaya çıkıyor. Bu ayrımı yapmadan 'yöntem merkezli tanım kötüdür' demek, öncülü incelemeden sonuca varmak olur.