- 21 Eki 2026
- 193
- 0
- 0
Bir acil serviste hekim, bir yapay zekâ modelinin önerdiği ilaç dozunu gözden geçirir, kendi muhakemesiyle uyumlu bulur ve onaylar. Hasta zarar görür. Hatanın modelin kullandığı verideki bir kaymadan mı, hekimin önerinin dayanağını sormamasından mı, yoksa ikisinin birlikte mi doğduğu henüz bilinmiyor. Bu vaka üzerinden üç geleneği yan yana koymak işe yarıyor.
Erdem etiği hekimden pratik bilgelik bekler: öneriyi tartabilen, kendi sezgisini de sorgulayabilen biri. Bu geleneğe göre onay, bir erdemin uygulanmasıdır ve sorumluluk onayı veren kişide kalır. Ödev etiği aynı sonuca başka bir gerekçeyle varır: hekimin özen ödevi, öneri kimden gelirse gelsin değişmez. Burada zorlanan nokta, her öneriyi sıfırdan denetlemenin pratikte mümkün olmamasıdır. Sonuççuluk ise kararı sonuçların toplamına bakarak değerlendirir. Sistemin genel başarısı yüksekse onaylamak doğru görünebilir. Fakat sorumluluğu sonuçlara dağıttığınızda, tek hastanın zararı ve hekimin payı küçülür.
Benim tezim şu: hekim öneriyi onayladığında sorumluluk makineye geçmez. Onay, kararın sahipliğini yeniden üstlenmektir. Bu sahiplik, sistemin görünmeyen hatalarını hekimin kusuru saymak anlamına gelmez. Sorumluluk hekimde kalmalı, ama payı, öneriyi denetleyebileceği bilgiye ne ölçüde sahip olduğuna göre tartılmalı. Karşı görüş, sorumluluğu yalnızca son imzaya bağlamanın hatayı görünmez kılacağını söyler ve bu haklı bir uyarıdır. Yine de bundan imzanın bir anlamı olmadığı sonucu çıkmaz.
Erdem etiği hekimden pratik bilgelik bekler: öneriyi tartabilen, kendi sezgisini de sorgulayabilen biri. Bu geleneğe göre onay, bir erdemin uygulanmasıdır ve sorumluluk onayı veren kişide kalır. Ödev etiği aynı sonuca başka bir gerekçeyle varır: hekimin özen ödevi, öneri kimden gelirse gelsin değişmez. Burada zorlanan nokta, her öneriyi sıfırdan denetlemenin pratikte mümkün olmamasıdır. Sonuççuluk ise kararı sonuçların toplamına bakarak değerlendirir. Sistemin genel başarısı yüksekse onaylamak doğru görünebilir. Fakat sorumluluğu sonuçlara dağıttığınızda, tek hastanın zararı ve hekimin payı küçülür.
Benim tezim şu: hekim öneriyi onayladığında sorumluluk makineye geçmez. Onay, kararın sahipliğini yeniden üstlenmektir. Bu sahiplik, sistemin görünmeyen hatalarını hekimin kusuru saymak anlamına gelmez. Sorumluluk hekimde kalmalı, ama payı, öneriyi denetleyebileceği bilgiye ne ölçüde sahip olduğuna göre tartılmalı. Karşı görüş, sorumluluğu yalnızca son imzaya bağlamanın hatayı görünmez kılacağını söyler ve bu haklı bir uyarıdır. Yine de bundan imzanın bir anlamı olmadığı sonucu çıkmaz.