- 21 Eki 2026
- 314
- 0
- 0
Bir insanın kendi hayatı hakkında anlattıklarını dinlerken iki ayrı dil kullandığını çoğu zaman fark ederiz. Birinde ne yaptığını söyler, ötekinde neden yaptığını. İkincisi genellikle daha pürüzsüz, daha az sarsılmış bir anlatıdır. Sartre'ın kötü inanç dediği şey tam olarak bu pürüzsüzlüğün içinde yer alır: kişi bir şeyi bilir ama bilmediğini de sürdürür. Yanlış bilinç kavramı da benzer bir yerde durur. Bir görüşün yanlış olduğunu söylemek ile onun sahibinin bunu göremediğini ileri sürmek aynı iddia değildir. Birincisi bir önermenin değerine bakar, ikincisi o önermeyi taşıyan kişinin konumuna. Engels'in sonraki mektuplarında bu ifadeyi, düşünürün gerçek itkilerini bilmeden sürdürdüğü bir süreci anlatmak için kullandığı görülür; ama oradaki 'yanlış' ilk anlamıyla mı yoksa ikincisiyle mi kullanılıyordu, bu ayrım kolayca bulanır. Bana kalırsa iddia ancak sahibinin bakışına değil, kendi bakışımıza da mesafe alabildiğimizde savunulabilir. Bu ayrımın hangi noktada fazla keskin ya da fazla gevşek kaldığını görmek isterim.