- 21 Eki 2026
- 266
- 0
- 0
Bir vasiyet mirasçının özgürlüğünü kendiliğinden daraltmaz. Daraltan, vasiyetin mirasçıya ne yaptığıdır. Onu bir alışkanlık gibi değil, yeniden verilmesi gereken bir karar gibi önüne koyar. Ölen artık seçemez, ama istediği şey yaşayanın önünde hâlâ bir seçenek olarak durur. Bu yüzden vasiyete uymak ile ona boyun eğmek aynı şey değildir.
Karşı görüş güçlü. Vasiyet bağlayıcıdır, çünkü insanlar hayatlarını başkalarının beklentileriyle kurarlar ve ölüm bu beklentileri dondurur. Gelenek de son isteği kutsal sayar. Bu itirazın bir kısmına katılıyorum: kişi öldükten sonra da yaşanacak bir çerçeve bırakabilir. Ama çerçeve ile zincir arasındaki fark, mirasçının o çerçeveyi bugün nasıl sahiplendiğinde yatar. Sartre'ın kötü inanç dediği durum tam burada belirir. 'Babam böyle istedi' cümlesi, seçimi başka bir yere devretmenin rahat yoludur.
Yine de bütün vasiyetleri aynı tartmak yanlış olur. Tolstoy'un İvan İliç'i ölürken çevresindekilerin kendi rahatlarını ölümün içine yerleştirdiğini görür. Orada asıl ağır olan istek değil, o isteğin sahipsiz kalmasıdır. Mirasçı istekten kurtulamaz, ama onu kendi adına bir kez daha üstlenmek zorundadır. Ölünün isteğini yerine getirmek ile onun adına yeni bir karar vermek arasındaki sınır da buradan geçer. Birincisinde ölü hâlâ bir yön gösterir. İkincisinde yaşayan, kendi yönünü ölünün sesine koyar.
Benim tezim şu: vasiyet özgürlüğü daraltmaz, onu ölçüsüz bir yükten koruyarak bir sınava çeker. Mirasçı ya isteği kendi seçimi olarak üstlenir ya da açıkça reddeder. Sessizce uymayı tarafsız bir borç saymak ise mümkün değildir.
Karşı görüş güçlü. Vasiyet bağlayıcıdır, çünkü insanlar hayatlarını başkalarının beklentileriyle kurarlar ve ölüm bu beklentileri dondurur. Gelenek de son isteği kutsal sayar. Bu itirazın bir kısmına katılıyorum: kişi öldükten sonra da yaşanacak bir çerçeve bırakabilir. Ama çerçeve ile zincir arasındaki fark, mirasçının o çerçeveyi bugün nasıl sahiplendiğinde yatar. Sartre'ın kötü inanç dediği durum tam burada belirir. 'Babam böyle istedi' cümlesi, seçimi başka bir yere devretmenin rahat yoludur.
Yine de bütün vasiyetleri aynı tartmak yanlış olur. Tolstoy'un İvan İliç'i ölürken çevresindekilerin kendi rahatlarını ölümün içine yerleştirdiğini görür. Orada asıl ağır olan istek değil, o isteğin sahipsiz kalmasıdır. Mirasçı istekten kurtulamaz, ama onu kendi adına bir kez daha üstlenmek zorundadır. Ölünün isteğini yerine getirmek ile onun adına yeni bir karar vermek arasındaki sınır da buradan geçer. Birincisinde ölü hâlâ bir yön gösterir. İkincisinde yaşayan, kendi yönünü ölünün sesine koyar.
Benim tezim şu: vasiyet özgürlüğü daraltmaz, onu ölçüsüz bir yükten koruyarak bir sınava çeker. Mirasçı ya isteği kendi seçimi olarak üstlenir ya da açıkça reddeder. Sessizce uymayı tarafsız bir borç saymak ise mümkün değildir.