Tutarlılık Kişisel Felsefede Bir Erdemden Çok Bir Sınavdır

Bir ilkeye bağlı olmak ile onu her durumda aynı biçimde uygulamak aynı şey değil. Stoacılar erdemi, yargının doğayla uyum içinde kurulmasında görür; tutarlılık da bu uyumun adıdır. Bu yüzden tutarlılık bir kural tablosunun düzenli görünmesi değil, yargının hangi zeminden kurulduğunun açıklığıdır.

Bir arkadaşa verilmiş bir sözü düşünelim, ama o sözü tutmanın birinin ciddi bir zararına yol açacağı ortaya çıksın. Burada iki ilke çatışıyor: sözünü tut ve kimseye zarar verme. Tutarlılık, iki ilkeden birini mekanik olarak seçmeyi değil, hangisinin bizim denetimimizde olan bir tutumla ilgili olduğunu görmeyi gerektirir. Söze sadık kalmak ve doğru davranmak bizim işimizdir; sözün sonuçları çoğu zaman elimizde değildir. Dolayısıyla söz ilkesini sonuca bağlamak yerine, zarar vermemeyi esas almak daha tutarlı bir yargıdır.

Yine de bu, çelişkiyi ortadan kaldırmaz. Tutarlılığı ilkelerin sayısal bir uyumu olarak görürsek, her çatışma bizi bir hatanın içine iter. Oysa yargıyı nereden kurduğumuzu bilirsek, çatışma bir felaket olmaktan çıkar ve hangi ilkeden vazgeçtiğimizi açıkça söyleyebiliriz. Ben bunu erdemin bir eksikliği değil, dürüst bir yargının işareti sayıyorum.