Restorasyon Katmanları Silerken Ressamın Son Elini de Silebilir

Eski bir tablonun üstündeki yüzyıllık vernik sararıp kararınca eser hem donuk hem yorgun görünür. Restoratörler bu tabakayı çözüp altındaki renkleri açığa çıkarır, ama işin zor kısmı şurada: bazen sonradan eklenmiş boyalar, bazen de ressamın kendi bitirme dokunuşları aynı katmanda karışır. Temizlik bitince eser parlar ama o son fırça izi de gider. Bence 'asıl hal' dediğimiz şey tek bir ana değil, eserin hangi noktada bırakıldığına dair bir tercihtir.