- 21 Eki 2026
- 344
- 0
- 0
Bir mahalle çeşmesinden su alan herkes borunun bir gün tıkanacağını bilir, ama çoğumuz suyu doldurup giderken borunun durumunu düşünmeyiz; tamir işi birilerinin omzuna kalır. Tezim şu: ortak bir kaynağı kullanmak, o kaynağın sürekliliği için bir bakım yükü de doğurur ve bu yük yalnızca kullanım anında değil, kullanım sürdükçe geçerlidir.
Bunun nedeni, kaynağın bütününün tek bir kişinin elinde olmamasıdır; ama tutumumuzun bize bağlı olduğunu da unutmamak gerekir. Çeşmenin ne kadar dayanacağını tek başımıza belirleyemeyiz. Fakat bozulmayı fark edip bildirip bildirmediğimize, kendi payını ödeyip ödemediğimize karar veririz. Bakım borcu, bu bizim elimizde olan kısmın adıdır.
Karşı görüşün ciddi bir yanı var: bu yükü ahlaki bir beklentiye bırakmak, katkısı ölçülemeyenleri görünmez kılabilir, yasa ise net sınır çizer. Yine de yasa borcun varlığını değil biçimini tanımlamalı; borcun kendisi topluluğun içinden doğan bir tutumdan çıkar.
Bu yüzden payını ödemeyen birinin kaynaktan yararlanmayı sürdürmesini meşru bulmuyorum. Yaptırım ise sürekli dışlamaktan çok, yeniden katılımın yolunu açan bir biçim taşımalı.
Bunun nedeni, kaynağın bütününün tek bir kişinin elinde olmamasıdır; ama tutumumuzun bize bağlı olduğunu da unutmamak gerekir. Çeşmenin ne kadar dayanacağını tek başımıza belirleyemeyiz. Fakat bozulmayı fark edip bildirip bildirmediğimize, kendi payını ödeyip ödemediğimize karar veririz. Bakım borcu, bu bizim elimizde olan kısmın adıdır.
Karşı görüşün ciddi bir yanı var: bu yükü ahlaki bir beklentiye bırakmak, katkısı ölçülemeyenleri görünmez kılabilir, yasa ise net sınır çizer. Yine de yasa borcun varlığını değil biçimini tanımlamalı; borcun kendisi topluluğun içinden doğan bir tutumdan çıkar.
Bu yüzden payını ödemeyen birinin kaynaktan yararlanmayı sürdürmesini meşru bulmuyorum. Yaptırım ise sürekli dışlamaktan çok, yeniden katılımın yolunu açan bir biçim taşımalı.