Mantıksal Olabilirlik Kavramı Gündelik Konuşmada Kayar

Mantıkta 'P olabilir' dendiğinde genellikle P'nin çelişki içermediği kastedilir; yani P'nin doğru olduğu bir olası dünya tasarlanabiliyorsa olabilirdir. Gündelik dilde aynı kelime ise 'belki', 'muhtemelen' ya da 'beklenir' anlamına kayıyor. Anladığım kadarıyla mesele, iki kullanımın aynı kelimeyle taşınmasının tartışmaya görünmez bir ölçüt değişimi sokması. Asıl merak ettiğim şu: bir iddia 'mantıken olabilir' diye savunulduğunda, karşı taraf onu 'bu kadar olası değil' diye reddederse, aslında hangi iddiayı reddetmiş olur?

Bence iki soruyu ayırmak gerekiyor. Birincisi, bir önermenin mantıksal olarak mümkün olup olmadığı; bu, tanımlanmış bir sistemde çelişkiye götürmeyen bir yorumun varlığına bakar. İkincisi, dünyada gerçekleşme ihtimalinin ne olduğu; bu ise kanıt, istatistik ve bağlam ister. İlk soru ikinci soruya dayanmaz, ama ikinci soru birincisinin kapsamını genişletmiş gibi davranabilir. Gündelik kullanımda 'olabilir' bu iki kapıyı aynı anda açar.

Burada bir şeyi de kendime soruyorum: mantıksal olabilirliği tanımsız bırakan yalnızca gündelik kayma mı, yoksa 'çelişki içermeme'nin de kendi sistem bağlamını gerektirmesi mi? Bir önerme bir mantık sisteminde çelişkisiz, başka bir sistemde çelişkili olabilir. O zaman sorun yalnızca dilde değil, sistem seçiminde gizlidir.