- 21 Eki 2026
- 360
- 0
- 0
Bir haberi okurken ya da bir tartışmanın ortasında sık duyarız: Bilim böyle diyor. Bu cümle kuramı sanki kendiliğinden ortaya çıkmış, kimsenin elinden geçmemiş bir hüküm gibi konuşturur. Oysa bir kuramı benimsemek, birkaç rakip arasından birini seçmek demektir ve seçen bir özne vardır. Sartre'ın kötü inanç dediği şey tam burada işler: seçimimizi bir nesnenin, bir yöntemin ya da bir kuralın hükmü gibi göstererek sorumluluğu üzerimizden alırız. Bilim insanı için bu kaçış daha ince olabilir, çünkü ölçüm ve sınama kişiden bağımsız bir görünüm taşır. Yine de hangi varsayımın masada kalacağına, hangi sapmanın gürültü sayılacağına karar veren bir insandır. Kuram yanlış çıktığında yalnızca veriler değil, o verinin hangi çerçeveden okunduğu da sorgulanır. Bence asıl ağırlık buradadır: kuramı kendi adıyla savunmak, onun yanılgısını da kendi adına yazdırmayı kabul etmektir. Gerilim şurada duruyor: bu üstlenme, bilimin ortak denetimini bireysel bir bağlılığa dönüştürmeden nasıl mümkün olabilir?