Holbach

Holbach


HOLBACH, Paul Henri Thiry, baron (1723-1789). — Fransız materyalisti. 12 yaşında Paris'e geldi, öğrenimim, gerçek yurdu haline gelen Fransa'da, sonra da Leyde'de yaptı. Holbach, Diderot ile birlikte, Ansiklopedi’nin. hazırlanmasında etkin bir görev aldı. Ansiklopedi'ye, doğa bilimlerine ilişkin açıklamalar ve makaleler yazdı. Onun salonu, o zamanın Fransası'nın en iyi kafalarının toplantı yeriydi.

Üçüncü gücün (Tiers Etat—soylular ve din mensupları dışında kalan halk) devrimci ideolojisi bu salonda biçimlendi, daha sonra 18. yüzyılın Fransız materyalizmi diye adlandırılacak olan felsefenin ilkeleri, birkaç dostun dar çevresi içinde, bu salonda dile getirildi. Mekanikçi materyalizm, onun yapıtlarında sistemli ve tamamlanmış ifadesini buldu.

Holbach, ikiciliğe, dünyanın madde ve ruh diye ikileştirilmesi-ne karşı çıkmıştır. İnsan, doğanın zorunlu ürününden başka bir şey değildir. Doğa, hareket halinde bir maddedir. Madde, bizim duyu organlarımız üzerinde doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak işleyen, etki yapan şeydir. Ruhçu ve tanrıbilimci sistemler, ancak insan beyninin ipesapa gelmez saçmalarıdır. İnsan bilgisizliğinin meyvesi ve bu sistemlerden çıkar sağlayanların çoğunun, özellikle de kilisenin bilinçli bir aldatmacasının ürünüdür. Doğanın Sistemi (1770) adlı yapıtının, kendi zamanında, olağanüstü devrimci bir etkisi oldu.

mavimor'un aktardığı metinde en çok dikkatimi çeken, insanın doğanın zorunlu bir ürününden başka bir şey olmadığı cümlesi. İlk okunuşta rahatlatıcı görünüyor: kimse kendi kaderinin tek yazarı olmak zorunda değil, yaptıklarımız bir zincirin halkaları. Ama bu zincirde sorumluluğun nereye düştüğünü sormak gerekiyor. Davranışlarımız dış nedenlerin ve eğitimin sonucuysa, Holbach'ın kendisi de bu nedenlerin toplumu değiştirerek düzeltilebileceğini söyler. Yani sorumluluk bireyden alınıp kurumlara ve eğitim düzenine devredilir. Sartre'ın Varlık ve Hiçlik'te savunduğu çizgiden bakınca bu devir bir kaçıştır. İnsan kendini nedenlerin bir sonucu olarak tanımladığında, seçmek zorunda kaldığı anı görmezden gelir ve buna kötü inanç denir. Asıl sorum şu: zincirin içinde seçim de bir nedensellik mi, yoksa seçim dediğimiz şey nedenlerin üst üste bindiği yerde beliren bir boşluk mu? Holbach bu boşluğu bilgisizliğin ürünü sayardı. Ben ise onun, neden sorusunun tükendiği yerde insana düşen bir yük olduğunu düşünüyorum.