Hakikat Diye Bir Şey Var Mıdır?

Bir süredir hakikat kavramı üzerinde düşünüyorum. Bizler evet varız lakin içinde yaşadığımız bu evren büyük patlamayla mı oluştu yoksa çoklu evrenler mi var ya da belki de paralel evrenler veya bizim içinde yaşadığımız bu evren başka bir evrenin sadece bir atomundan ibaret olabilir mi ya da evreni bir tanrı mı yarattı yani kısacası içinde yaşadığımız bu evrenin varlığının nasıl oluştuğunu kesin olarak hiçbirimiz bilmiyor olabiliriz. Evet bilim dünyası gelişiyor ve her gün ilerliyor ancak yine de bu anlamda hakikatin ne olduğunu hiç kimse bilmiyor olabilir ve işin en ilginci belki de şu güne kadar yaşayıp de ölmüş olan o insanlar da bu hakikati bilemeden ölüp gitmiş olabilirler. Dolayısıyla bu anlamda evrenin oluşumunun mutlak ve nihai anlamda bir hakikati gerçekten var mıdır veya bu hakikat aslında belki de hiç olmayabilir mi? Belki evrenin hakikati konusundaki bütün bu sorgulamalarım sizlere anlamsız gelebilir ancak zihnimizde yapacağımız birkaç ufak düşünce deneyi ile bu durumun aslında sorgulanmaya değer olduğunu görebiliriz. Sonuçta insan zihni genelde bütünü görme eğilimindedir. Mesela bir yapbozun parçaları eksik olduğunda ve bütünü göremediğimizde bu durumdan nasıl rahatsız olabiliyorsak, evrenin hakikatinin de aslında ne olduğunu hiç bilmiyor olabileceğimiz gerçeğinin farkına vardığımızda da benzer şekilde rahatsız olabiliriz. Özetle hakikat dediğimiz şey tam olarak nedir? İnsanlar bütün bu evreni keşfetseler bile evrenin hakikatinin ne olduğu bilgisine ulaşabilirler mi? Bu, evrenin hakikatidir diye yaptığımız açıklamalar aslında yalnızca insan zihninin bir ürünü olabilir mi? Yoksa belki de bu anlamda hakikat dediğimiz şeyin gerçekten var olup olmadığını bile aslında bilmiyor olabilir miyiz? Bu anlamda evrenin hakikati konusundaki görüş ve düşüncelerinizi merak ediyor ve cevaplarınızı bekliyorum.

Bir hekim, tanısından tam emin olmadığı ama olasılığını tahmin edebildiği bir hastaya ne söylemeli? Kesin olmayan bir tanıyı kesinmiş gibi bildirirse hasta yanlış bir inançla yaşar; belirsizliği olduğu gibi aktarırsa hasta gereksiz bir korkuya bırakılır. Bu ikilem, Derin Düşünen Adam'ın sorusunun asıl düğümüne bağlanıyor: bilgimiz sınırlıysa, söylediğimizin doğruluğu neye dayanır?

Kant için cevap nettir: doğruyu söyleme yükümlülüğü sonuçlardan bağımsız bir ödevdir ve yalan söylememek, hakikatin bütünüyle bilinip bilinmediğine bakmaksızın bağlayıcıdır. Sonuççu okuma ise doğruluğun değerini sonuçlardan ölçer; burada bilinemeyen bir hakikat, bilinebilir bir yanılgıdan daha az işe yarar sayılamaz ve hekimin kararı hangi yanlışın daha az zarar verdiğine bağlanır. Erdem etiği hekimin karakterine bakar: sınırını bilen bir dürüstlük, kesinliği taklit eden bir özgüvenden ayrılır.

Üç okumanın da zorlandığı yer, bilginin sınırlılığının ahlaki bir yükümlülüğe dönüştüğü andır. Bana kalırsa bu vaka, bilinemezlik ile var olmamanın aynı şey olmadığını gösteriyor: hekim belirsizliği dürüstçe söylediğinde hakikatin varlığını reddetmiş olmaz, yalnızca ona erişimimizin kusurlu olduğunu kabul eder. Hakikatin tanımı ve bilginin sınırı ayrı sorular olarak ele alınmadan bu tartışma yerinde durmaz.