Gözlem Kuramla Yüklüyse, Ölçüm Aleti de Kuramın Tanığı Olur

Ölçüm sonucunu tarafsız veri saymak için iki ayrı iddia gerekir: birincisi, sayının okunmasının bir kuramı önceden varsaymadığı; ikincisi, aletin doğru çalıştığının o kuramdan bağımsız biçimde gösterilebildiği. Bu iki iddiayı ayırmadan tartışma ya saf bir görünüm ya da her şeyin kuramın içinde kaldığı bir kapanma üretir. Tezim şu: ölçüm aleti kuramdan tam bağımsız bir tanık değildir, ama bağımsızlık ikili bir durum değil, derecesi olan bir şeydir ve pratikte bu derece ölçülebilir. Üç adım önerebilirim: (1) Okuma kuramlıdır. Bir göstergenin sayıya dönüşmesi için bir dönüşüm kuralı gerekir ve bu kural aletin hangi fiziksel etkiyi kaydettiğine dair bir varsayım taşır. (2) Kalibrasyon kuramlıdır ama dairesel olmak zorunda değildir. Aleti bilinen bir standarda karşı sınamak, standardın kendisi başka bir kuramla belirlenmişse zinciri geriye doğru uzatır; yine de zincirin halkaları farklı varsayımlara dayanıyorsa bir halkadaki yanlış diğerinde görünür. (3) Asıl sınav çeşitlilikte aranmalıdır. Aynı olguyu farklı fiziksel mekanizmalarla ölçen iki aletin uyuşması, her birinin kendi kuramına bağımlılığını kırar. Karşı görüş güçlüdür: Kuhn ve Feyerabend'in yüklülük tezi, bu üç adımın da başka bir kuramın içinden kurulabileceğini, dolayısıyla uyuşmanın da kuramsal bir uzlaşma olabileceğini söyler. Bu itiraz tamamen haksız değil; ama yüklülüğün derecesini görmezden geliyor. Millikan'ın yağ damlası deneyinde veri seçiminin tartışılması, yorumun ölçüm çıktısını nasıl etkileyebildiğini gösterir; bu da bütün ölçümlerin kuramdan ayrılamaz olduğu anlamına gelmez. Bu yüzden bence sorun gözlemin kuramla yüklü olup olmadığı değil, hangi ölçümün hangi bağımsız kuramsal yollardan doğrulandığıdır.