Çok eski bir web tarayıcısı kullanıyorsunuz. Bu veya diğer siteleri görüntülemekte sorunlar yaşayabilirsiniz.. Tarayıcınızı güncellemeli veya alternatif bir tarayıcı kullanmalısınız.
Felsefe tarihinin en karmaşık akımı olan realizm, genellikle bilincimiz dışında bir gerçeklik olduğunu ve doğal olarak da varlığı kabul eder. Bu varlık, genellikle madde ve doğa olarak anlaşılır.
Ancak evrenin asıl gerçeğinin madde dünyası değil, idealar dünyası olduğunu söyleyen Platon da realisttir. Hatta orta çağda, bireysel varlıkların ve olayların değil, türlerin ve genel hükümlerin gerçek olduğunu savunan "kavram realizmi" ortaya çıkmıştır. Platonculuğun bir yorumu olan bu akıma göre üçgen, baba, ağaç, insan gibi genel kavramlar gerçektir. Adcıların (nominalistler) dediği gibi şu üçgen, Ali Baba, kayısı ağacı, bu insan gerçek değildir. Adcı olmayanlar da tek tek varlıkları gerçek kabul edip, onlara verilen genel kavramları gerçek olarak kabul etmiyorlardı.
Daha sonraki felsefi gelişmeler içinde, gerçeklik anlayışı değişti. Ama gene de Descartes'ta, düşünce ürünü genel fikirler gerçek olarak kabul ediliyordu. Kant, düşünen zihin dışında bir maddi gerçekliğin olduğunu kabul ediyordu. Ancak bizim için gerçek dünya, bir takım fenomenlerden ibaret idi. Fichte'de de gerçek ile düşünce arasındaki gidip gelmeler, onu hem realist hem de idealist yapıyordu. Varlik Felsefesinde Idealizm
Her türlü varoluşun insanın düşüncesinde var olduğu görüşünü savunan felsefi akımdır.
İdea, Platon felsefesinde, her türlü maddî varlığın ve kavramın idealar dünyasında ve insan zihnindeki orijinal şekli idi. Bu kavram, daha sonraki filozoflarda da düşünce
düşüncenin bir tipi, doğuştan ruhumuzda veya zihnimizde var olan doğru kavramlar olarak kullanıldı.
Platon, gerçek dünya olarak idealar dünyasını alıyordu, Varlık dünyasındaki her şey, idealar dünyasından pay alarak maddi gerçekliğe ulaşıyor; ama madde bozulup yok olduğu halde idealar yaşamaya devam ediyordu.
İdea fikri Tanrı'nın bu dünyadaki varlıkları ve oluşu yaratıp yönettiği fikirleri olarak Ortaçağ filozoflarında da yaşadı.
Descartes,Locke ve Hume'da ideler,varlık dünyasının insan bilincindeki doğru tasarımları idi. İnsanların sübjektif olarak oluşturdukları tasarılara dayanan bu idealizm, ideleri tanrısal kaynaktan ayırıp insan psikolojisine bağlıyordu.
Ancak "idealizm" kavramı ilk kez 18. yüzyıl ortalarında Berkeley'in felsefesini adlandırmak için kullanıldı. Berkeley, "hiç bir zaman tasarımlarımızdan başkasını bilmediğimize göre,niçin, onların herhangi bir şeyi temsil ettiklerini varsayıyoruz" diyordu. Herhangi bir şeyin varlığı, onun algılanmasından ve zihinde bir tasarım olmasından ibarettir. Bir nesnenin bilinçten bağımsız olarak varolduğunu söylemek, boş şey söylemektir. Varlık dünyası sadece düşünüp tasarlayabildiklerimizdir. Doğa veya evren dediğimiz şey de Tanrı'nın algısının bütününden ibarettir.
17. yüzyıl filozoflarından Leibniz, evrenin esas ilkesi olarak "kuvvet" kavramını kabul etmiş; evrenin, "monad" adını verdiği bu enerji birimlerinden ibaret olduğunu savunmuştur. Sınırsız değişme yeteneğine sahip olan bu monadlar onu idealist bir atomculuğa götürmüştür.
İdealizmin en aşırı şekli Berkeley'de gözükse bile, idealizmi sürekli bir felsefe okulu haline getirenler 18. yüzyılda Kant ile başlayan Alman idealist filozoflardır.
Kant'a göre, gerçi insan zihninden ve düşüncesinden bağımsız bir gerçek nesne dünyası vardır. Ama biz onu tam gerçek şekliyle bilemeyiz. Biz sadece algıladığımız şeyi biliriz. Gerçek dünyanın da özünü (numen) algılayamayız, sadece görünüşleri (fenomen) algılarız. Algılarken de duyu organlarımız, anlama ve değerlendirme kategorilerimiz hem algılarımızı hem de bilgimizi düzenler.
Bilgide, dış dünya kadar insanın iç dünyası da etkili olur. Kant, gerçek dünyanın var olduğunu kabul ediyor ama bizim onu tanımamız ve bilmemiz konusunda oldukça idealist davranıyordu
Fichte'ye göre, ister biçim ister içerik olsun bütün bilgilerimiz ruhumuzdan
benliğimizden çıkar. Bütün varlık dünyası "ben"in faaliyetinin ürünüdür. Fichte böylece Berkeley'in sübjektif idealizmine geri gitmiştir.
Fichte'nin idealizmini "öznel" bulan Schelling, öznenin oluşumunu nesneye, doğaya bağladı. Varlık dünyasının sadece zihinsel ve ruhsal çaba ve kavramlarla tanınabileceği doğru idi. Ama doğa ve zihin birdirler, doğadaki reel bilgilerle insan zihnindeki ideal bilgiler birbiri ile uyumlu idi (bu nedenle Schelling idealizmine "realist idealizm" denir).
Schelling çizgisinde giden Hegel, düşünce ile varlığın aynı şey olduğunu söyler. Gerçeğe sadece düşünce ile varmak mümkündür. Varlık dünyası da düşünme de aynı aklın bir başka şekillenmeleri olduğu için; düşünce, dışarıdan bir desteğe veya onaya gerek duymadan, kendi kendisini besleyerek gerçeğe ulaşır. Duyumlar bizi gerçeğe götürmekten ziyade, gerçeğin çokluğu ve bölünmüşlüğü ile oyalanırlar.
Phi'nin verdiği yanıtta bir belirsizlik var ve ikinci soruya geçmeden onu ayırmak gerekiyor. Realizm ve idealizm en az üç ayrı iddiayı taşıyor:
Bağımsızlık: Varlık zihnimizden bağımsız mıdır?
Tümeller: Genel kavramlar ve türler gerçek midir, yoksa yalnızca bireysel şeyler mi vardır?
Erişim: Bildiklerimiz dünyayı olduğu gibi mi verir, yoksa kavramlarımız ve dilimiz onu biçimlendirir mi?
Bu üç eksen birbiriyle örtüşmüyor. Platon'un idealar dünyası bağımsızlık ekseninde realizmdir ve tümeller ekseninde de realisttir. Onu idealist saymak, idea sözcüğünün sonradan zihindeki tasarım anlamında kullanılmasına dayanır. Yani aynı kelime iki ayrı eksende iki ayrı şeyi anlatıyor. Metindeki çelişki de büyük ölçüde buradan çıkıyor. Kant bağımsızlıkta realist, erişimde idealist görünür. Berkeley ise bağımsızlıkta idealisttir.
Varoluş ile dil ilişkisi de en az iki okumaya açık. Birincisi, dilin varlığı kurduğu iddiası. İkincisi, varlığın dilde ifade edilebildiği ve dilin ona sınır çizdiği iddiası. Wittgenstein'ın Tractatus'ta dilin sınırlarının dünyanın sınırları anlamına geldiğini söylediği yer ikinci okumaya daha yakındır. Ama bu cümle tek başına birinci okumayı çürütmez. Dolayısıyla bu soru, üçüncü eksendeki erişim sorusuna bağlanıyor ve ayrı bir tartışma gerektiriyor.
Önerim, ilk soruyu bu üç eksene bölerek yanıtlamak, ardından ikinci soruyu erişim ekseni üzerinden kurmak. Kant'ın görünüş ile şey-in-kendisi ayrımı, bağımsızlık ile erişimi birbirinden ayırmanın en öğretici örneği. Kant dış dünyanın bağımsız varlığını kabul eder ama bize erişimimizin biçimlendirildiğini düşünür. Bu iki iddiayı bir arada tutmanın bedeli de tam olarak burada görünüyor.