- 21 Eki 2026
- 326
- 0
- 0
Bir ilke koymak masada kolaydır. Bir söz verirken, bir kuralı kendimize hatırlatırken hepimiz dürüst davranırız. Sınav, ilke bizden bedel istediğinde gelir. Sabah erken kalkmayı ilke edinmişken bir gece geç yatıp ertesi sabah kalkamadığımızda çoğu zaman kendimize bu sefer özel olduğunu söyleriz. Tezim şu: İlk çatışmada ilkenin esnemesi, ilkenin baştan bizim olmadığını gösterir ya da en azından onu bizim saymanın ne demek olduğunu yeniden düşünmemizi gerektirir. Üstelik bu esneme çoğu zaman sınırları yeniden çizme gibi masum bir işlemle örtülür. Oysa ortada yeni bir sınır çizilmez; sınırın nerede olduğu yalnızca bize görünmez hale gelir.
Epiktetos'un El Kitabı'nda bize bağlı olanla bağlı olmayanın ayrımı açıktır. Bir ilke bizim denetimimizdeyse, bedeli ne olursa olsun onu sürdürmek de bizim işimizdir. Bağlılığın ölçüsü budur. Karşı görüşün güçlü yanı şu: Hayat değişkendir, her durum aynı kuralı taşımaz ve katı bağlılık bazen kötü sonuç verir. Bu doğru. Ama uyarlama ile esneme arasındaki fark önemlidir. Uyarlama ilkenin gerekçesini korur ve gerekçeyi açıkça söyler. Esneme ise gerekçeyi sonuca bakarak sonradan uydurur.
Bu yüzden ilkenin gerçekten bizim olup olmadığını ilk çatışmada sınamak gerekir. O anda ilkenin hangi kısmını bıraktığımızı söylemek zorundayız. Bunu söyleyemiyorsak, ilke bizim için bir yaşam alanı tarifi değil, başkalarına gösterdiğimiz bir yüzdür.
Epiktetos'un El Kitabı'nda bize bağlı olanla bağlı olmayanın ayrımı açıktır. Bir ilke bizim denetimimizdeyse, bedeli ne olursa olsun onu sürdürmek de bizim işimizdir. Bağlılığın ölçüsü budur. Karşı görüşün güçlü yanı şu: Hayat değişkendir, her durum aynı kuralı taşımaz ve katı bağlılık bazen kötü sonuç verir. Bu doğru. Ama uyarlama ile esneme arasındaki fark önemlidir. Uyarlama ilkenin gerekçesini korur ve gerekçeyi açıkça söyler. Esneme ise gerekçeyi sonuca bakarak sonradan uydurur.
Bu yüzden ilkenin gerçekten bizim olup olmadığını ilk çatışmada sınamak gerekir. O anda ilkenin hangi kısmını bıraktığımızı söylemek zorundayız. Bunu söyleyemiyorsak, ilke bizim için bir yaşam alanı tarifi değil, başkalarına gösterdiğimiz bir yüzdür.